Eki boru aynı büyütip ayrı yonelişler köstere bile

Yukarı baqqan oqlı ve sağında noqtası olğan uzaq levhanı köz ögüne ketiriñiz. Bir linzalı boruda oq daa büyük ve doğru körüne; başqasında aynı qadar büyük, amma aşağı baqa, noqtası ise solğa keçken. Ekinci boru mutlaqa bozuq degil: onıñ optik şeması böyle çalışa bile.

Galiley şeması toplayıcı obyektivni dağıtıcı okulyarnen qoşa; Kepler şeması toplayıcı obyektivni toplayıcı okulyarnen qoşa. Ekinci unsurnıñ işaretini deñiştirmek okulyarnıñ ışıqnı qayda tutqanını deñiştire. Bundan yoneliş, unsurlar arasındaki kerekli mesafe ve közge yetişli körüv meydanı çıqa. Museo Galileo: oquv modelinde eki şema.

Olarnı aynı uzaq predmette ve aynı büyütüv moduli 10× ile teñeştireyik. Bular oquv esaplarıdır, teşkerilgen linza komplektiniñ tasviri degil.

Doğru resim ve keñ meydan ayrı ihtiyaclarğa cevap bere edi

Galileyniñ saqlanğan boruları ilk tecribeni köstere: obyektiv ve okulyar içün ayrı tutquçlar, ağaç boru ve qaplama. Böyle aletlernen o 1609 yazından kökni közete edi. Bu teleskopnı tek özü icat etti demek degil. Museo Galileo: öz aletler kollektsiyası.

1611-de çıqqan Dioptrice-de Kepler başqa qoşulmanı — müsbet okulyarnı tasvirledi. Şemanı tasvirlevni o vaqıt böyle teleskopnı öz ellerinen yasap sınağan degen iddiağa çevirmemek kerek. Amelde daa keñ yetişli meydan müim üstünlik oldı; ters resim bir çoq astronomik közatma içün uyğun edi. Yerde qullanğanda doğru resim daa qolay; Kepler sistemasına doğrultıcı optika qoşmaq mümkün. Museo Galileo: yañı teleskoplar tasavurı.

Bu mühendislik saylavıdır, teleskoplarnı «doğru» ve «yanlış» dep ayırmaq degil. Basit Galiley sistemaları, meselâ, teatr dürbünlerinde qullanıla. Daa mürekkep yer aletlerinde qoşma prizmalar ya da linzalar ola bile, şunıñ içün olar endi tek eki unsurğa sığmaz. Arizona universiteti: Galiley teleskopı ve teñeştirüv, 13-34–13-36 slaydları.

Esas farq — demet kesişüvinden evelmi ya da soñmı

Refraktor ışıqnı esas linzalı unsurı — obyektiv ile toplay. Pek uzaq bir noqtadan taqriben paralel demet kele. Obyektiv onı qoşulıcı yapa. Uzaq predmetniñ başqa noqtası başqa demet ve, daa bir tesir olmasa, başqa resim noqtası bere. NASA: refraktor teleskoplar.

Kepler şemasında ışıq kerçek ters ara resimni yapmağa yetişe. Okulyar ondan soñ tura ve raqat köz içün sazlanğanda bu resimniñ er noqtasından kelgen ışıqnı öz paralel çıqış demetine çevire. Linzalar arasında, meselâ, nişan torunı qoymaq mümkün olğan yetişli düzlem bar.

Galiley şemasında menfiy okulyar evelde tura. O qoşuluvnı tam kerekli qadar zayıflata ve şavleler linzalar arasında kesişmeden, paralel çıqa. Obyektivniñ özü olarnı qoşqan olacağı yer okulyardan soñdadır, amma qoyulğan okulyar soñraki yolnı deñiştire. O yerde bütün sistemanıñ kerçek ara resmini çizmek yanlış olur edi.

Bir giriş yonelişi — çıqış köşesiniñ eki işareti

Galiley şeması: d=450 mm, M=+10

O +E −FPvₚ=−45 mm; Dₚ=5 mm

Kepler şeması: d=550 mm, M=-10

O +E +FPvₚ=+55 mm; Dₚ=5 mm

O — obyektiv; E — okulyar; F — obyektiv fokusı; P — apertura resmi.

İnce linzalar: fₒ=500 mm, fₑ=−50/+50 mm, D=50 mm, α=0,002 rad. Boylama miqyas aynı, köndelen miqyas büyütilgen; linza şekilleri şartlıdır. Galiley şemasında külrengi üzük sızıqlar ışıqnıñ okulyarsız qayğa ketken olacağını köstere: olar kerçek şavleler ya da ara resim degil. Üzük/bütün P — diafragma olğan obyektivniñ hayaliy/kerçek resmi, yıldıznıñ degil.

Eki şemada da er üç şavle menbanıñ bir noqtasına aittir. «Çıqışta paralel» bütün kök noqtaları qoşuldı demek degil: qoñşu noqtalarnıñ çıqış köşeleri başqadır. Köz bu köşeler arasındaki farqnı büyütilgen predmet olaraq köre. Arizona universiteti: afokal sistemalar, 4-1–4-4 saifeleri.

Qısqaraq boru er vaqıt daa az büyütmey

Misalimizde obyektiv aynıdır. Dağıtıcı okulyarnı onıñ fokusından evel, toplayıcını soñ qoyamız. İnce unsurlar arasındaki mesafeler sıra ile 450 ve 550 mm-dir. Eki alet de köşe ölçüsini on qat büyüte; uzunlıqlarnıñ farqı büyütüv moduliniñ farqı demek degil.

Galiley şeması eki ölçüli predmetniñ yonelişini saqlay. Kepler şeması qoşma optikasız onı 180° döndüre: em üst/alt, em sol/sağ deñişe. Bu tek ayna qaytaruvı degil. Diagonal, prizmalar ya da başqa unsurlar qoşulsa, yonelişni kene izlemek kerek.

Dal · Mesafe ve büyütüvİhtiyariy · keçip ketmek mümkün

Bir işaret añlaşması eki şemanı da bere

Işıq soldan sağğa kete; toplayıcı obyektiv içün f_(o) > 0; dağıtıcı okulyar içün f_(e) < 0, toplayıcı okulyar içün f_(e) > 0. Galiley şemasında okulyarnıñ menfiy fokus modulı obyektivniñ müsbet fokusından kiçik olmalı: o vaqıt aralarındaki mesafe müsbet ola. Uzaq predmetler ve afokal çıqış içün:

d = f_(o) + f_(e), M = (α′)/(α) = − (f_(o))/(f_(e)).

d — teñ degerli ince unsurlar arasındaki mesafe; α ve α′ — aynı añlaşmadaki kiçik giriş ve çıqış köşeleri. f_(o) = 500 mm olğanda:

  • f_(e) = − 50 mm → d = 450 mm, M = + 10;
  • f_(e) = + 50 mm → d = 550 mm, M = − 10.

Uzunlıqlar mm-de qoşula, nisbetleri ise birliksizdir. α = 0,002 rad egimli şavle + 0,02 ya da − 0,02 rad egimnen çıqa. Müsbet işaret yonelişni saqlay, menfiy deñiştire. Bu raqat köz içün paraqsial modeldir, er türlü kerçek tutquçnıñ uçlarından ölçev qaidesi degil. Qalın, çoq linzalı gruplarnıñ baş düzlemleri ve öz oturuş mesafeleri bar.

Ne içün doğru resimniñ meydan kenarını tapmaq qıyın ola bile

Çıqış qaracığı — soñraki optika yapqan apertura diafragmasınıñ resmi. İş teşigini obyektiv belgilegen modelde okulyar tam onıñ teşigini resimley. Bu alet girişiniñ resmi, yıldıznıñ daa bir resmi degil.

Kepler sistemasınıñ müsbet okulyarı bu teşikniñ kerçek resmini öz artında yapa. O yerge közni qoyıp ayrı yonelişlerden demetler almaq mümkün. Galiley sistemasınıñ menfiy okulyarı teşikniñ hayaliy resmini boru içinde yapa; közni fizikiy olaraq o yerge qoymaq mümkün degil. Kerçek Galiley aletlerinde köz qaracığınıñ özü sıq sistemanıñ apertura diafragması ola, obyektiv ise meydannı kese. Şunıñ içün köz yeri körüngen bölgege pek tesir ete. Greivenkamp: qaracıqlar ve Galiley vinyetlemesi, 13-13–13-15 ve 13-46–13-48 slaydları.

Yoneliş ve ışıqnıñ közge yetmesi ayrı hususiyetlerdir

Aynı asimmetrik nişan

Galiley şeması

Doğru; M=+10. Demetniñ bir qısmı qaracıqtan tışta.

Kepler şeması

180° döndürilgen; M=−10. Demet sığa.

Üzük sızıq — köz qaracığı; renk — demet

Yoneliş belgileri ayrı ve büyütüv miqyasında degil. Daireler köz qaracığı düzlemindeki kesiklerdir, körüv meydanı fotoları degil. Oquv misali: α=0,004 rad, köz diametri 5 mm, demet diametri 5 mm; köz okulyardan soñ 5/55 mm-de. Demet merkezleri +2/0 mm. 20 mm okulyar bu demetlerni kesmey. Bu bir vinyetleme alıdır, derecelerde umumiy körüv meydanı ya da retina modeli degil.

Bu Kepler şemasınıñ körüv meydanındaki adetiy üstünligini añlata, amma onı sıñırsız yapmay. Okulyar kenarı, meydan diafragması, içki diafragmalar ve köz ölçüleri daa demetlerni kese bile. Vinyetleme — sınırlı teşikler sebebinden kerekli ışıqnıñ bir qısmını yoqaltuv; bu aberratsiyalar sebebinden keskinlikni yoqaltuvnen aynı degil.

Dal · Qaracıqİhtiyariy · keçip ketmek mümkün

Obyektivniñ resmi tam qayda yata

Diafragma olğan obyektiv okulyar içün u_(p) = d > 0 mesafesindeki predmettir. İnce linza içün aynı añlaşma qullanıla: linzadan soñki kerçek resim mesafesi müsbet:

v_(p) = (1)/(1/f_(e) − 1/d), m_(p) = − (v_(p))/(d), D_(p) = ∣m_(p)∣D.

Eki şemamız okulyardan v_(p) = − 45 ve + 55 mm bere. D = 50 mm olğanda ekisinde de D_(p) = 5 mm çıqa. Menfiy işaret obyektiv tarafındaki hayaliy resimni, müsbet işaret köz tarafındaki kerçek resimni köstere. Qaracıq diametri er vaqıt müsbet, işaretli m_(p) miqyasından farqlı.

Diafragma resminiñ işaretini ve yerini predmetniñ ara resmi ile qarıştırmañız. Sistemağa kerçekte köz sıñır qoysa, sistemanıñ giriş ve çıqış qaracıqları endi o diafragmadan belgilenir. Berilgen sayılar belli obyektivniñ resmini tasvirley, bütün mümkün kerçek qurulışlarnı degil.

Dal · Meydan geometriyasıİhtiyariy · keçip ketmek mümkün

Demet kesilmesiniñ bir sayılı misali

Resim içün başqa α = 0,004 rad yonelişini ve diametri 5 mm şartlı köz qaracığını alayıq. O menfiy okulyardan soñ 5 mm-de ya da müsbet okulyardan soñ 55 mm-de tura. İnce linza esabı köz düzleminde aynı 5 mm demetlerni bere, amma merkezleri eksenden +2 ve 0 mm-dedir.

Birinci diskniñ bir qısmı köz teşiginden tışqa çıqa; ekincisi sığa. Giriş köşesiniñ işareti deñişse, birinci yer deñişme −2 mm ola. Eksende eki demet de bu qurulışta sığa. Bu geometriya teşkerüvidir, ışıq faizini ya da tam körüv meydanını ölçev degil. Başqa diametrler ve köz mesafesi başqa netice bere;20 mm okulyar bu misalde sınırlayıcı teşik degil.

Eki linzanı daa bir eksende tutmaq kerek

Obyektiv predmet tarafında, okulyar köz tarafında tura. Er unsurnı tutquç tuta, boru olarnı birleştire, fokuslav mehanizmi predmet ve köz içün sazlavda eksen mesafesini deñiştire. Apertura diafragması iş teşigini belgiley; doğru yerleştirilgen içki diafragmalar artıq ışıqnı tuta ve kerekli demetlerni saqlay.

Optik şemağa mehanik tayanç kerek
±12345
  1. Apertura diafragması: iş teşigini belgiley
  2. Obyektiv ve tutquç: unsurnı egimsiz tuta
  3. Boru ve içki diafragmalar: eksenni saqlay ve artıq ışıqnı kese
  4. Fokuslav mehanizmi: eksen boyunca yerni deñiştire
  5. Tutquçta okulyar: şemağa köre menfiy ya da müsbet

Yığuv aralıqları, qalınlıqlar ve diametrler şartlıdır; bu ölçüli sızma ya da teşkerilgen komplekt degil. ± belgisi okulyar işaretini saylav demektir. Diafragmalar kerekli körüv meydanını keyfiy kesmemeli; olarnıñ yerleri demetlerge köre teşkerile.

Oquv yığuvınıñ sırasını başta şemada teşkereler: linzalarnıñ işareti ve hususiyetleri → kerekli mesafe ve fokuslav yürüşi → tutquçlar ve eksendeşlik → diafragmalar → resimni teşkerüv. Eki linzanıñ boruğa sığması olarnıñ uyğun olğanını isbatlamay. Azır oquv komplektlerinde bile ayrı tutquçlar, aralıq saqlayıcılar ve borunıñ areketli qısımları bar. Arhivdeki Taking a Closer Look, 4 saifesinde detallar.

Kerçek yüzniñ yonelişini bütün qurulışsız «toplayıcı» sözü belgilemey. Muzeyniñ 2428 teleskopında yassı-qabarıq obyektivniñ qabarıq yüzü tışqa baqa; saqlanğan eki tarafı çuqur okulyarı XIX asırda qoyulğan almaştırmadır. Zemanevi grup bir qaç linzadan ibaret olup, öz yoneliş tarifine muhtac ola bile. Bizniñ ince belgilerimiz böyle tarif degil. Museo Galileo:2428-niñ tam tasviri.

Üç beñzegen şikâyetniñ sebepleri ayrı ola bile

Renkli kenar dispersiyadan çıqa bile: bir basit linza ayrı dalğa uzunlıqlarını bir türlü fokuslamay. Fokuslav tutqasını aylandırmaq orta çare saylay, amma renk bağlılığınıñ özüni yoq etmey. Soñraki maqale ahromat ve apohromatlarnı añlatır; «Kepler» ya da «Galiley» renk tüzetmesiniñ derecesini degil, yerleşüv ve işaretlerni tasvirley. Arizona universiteti: Chromatic Aberration, 4-5 saifesi.

Parazit resim ya da solğun perde artıq qaytuvlardan ve istenmegen yoldan keçken ışıqdan çıqa bile. Qaplamalar, içki yüzler ve diafragmalarnıñ vazifesi okulyar işaretini deñiştirmekten başqadır. Bütün teşiklerni keyfiy tarlaştırmaq faydalı apertura ve meydannı azaytmaq havfını bere.

Asimmetrik bulanıqlıq ya da fokuslağanda meydannıñ yer deñiştirmesi merkezleşüvni, egimni ve tutquç/fokuslav mehanizmindeki boşluqnı teşkermege sebep ola. İdeal şema ortaq eksenni farz ete; egiklik bu şartnı boza. Kerçek unsurlarnıñ qalınlığı, egri yüzleri ve izin berilgen hataları da bar; ince linzalı teñeştirüv bularnı esaplamay. Edmund Optics: birinci tertip sıñırları ve kerçek unsurlar.

Doğru resim, keñ meydan ve foto içün ayrı çareler kerek

Fokus uzunlıqlarınıñ modulleri aynı olğanda Galiley şeması doğru resim ve unsurlar arasında qısqaraq mesafe bere. Onıñ sıñırları — közniñ demetlerge yetişmesi ve tar ameliy körüv meydanı. Kepler şeması kerçek ara düzlem ve diafragmanıñ yetişli tış resmini bere, amma yerdeki resimni doğrultmaq içün qoşma optikağa muhtacdır. Eki basit linza ekisinde de aberratsiya olmaycaq dep söz bermey.

Öz obyektivsiz kamerağa başqa çare kerek: sensornı obyektivniñ kerçek resim düzlemine qoymalı. Bu onı köz yerine afokal paralel çıqışqa qoşmaqnen aynı degil. Öz obyektivli kamera uyğun qurulışta böyle çıqışnı ala bile; mında o komplekt esaplanmağan ve sınalmağan.

Özüñiz cevap berip baqıñız: Galiley borusınıñ ışığı okulyarsız qayda qoşulır edi ve okulyar bar olğanda ne içün o yerde qoşulmay? Ne içün 450 ve 550 mm aynı 10× bere bile? Ne içün doğru resim keñ meydannı temin etmey? Bu cevaplar geometriyanı közetiçiniñ körgeninen bağlay.

Ortaq printsipni «Teleskop nasıl çalışa?» maqalesinde tekrarlamaq mümkün. Soñ kurs renk tüzetmesine ve azır linzalardan vesıqalanğan oquv yığuvına keçe. Mında tasvirlengen misallerniñ fizikiy yığuvı ya da sınavı yapılmağan.