Eki insan seyaatten soñ körüşe, amma doğru çalışqan saatları farqlı aralıqlarnı sayğan. Biri daa az qartayğan. Bu onıñ keri qaytıp, yola çıqqan künini deñiştirip olacağını bildiremi?
Yoq: farqlı toplanğan vaqıt — sınalğan relativistik tesir, öz keçmişine qaytuv ise daa küçlü ve tasdıqlanmağan imkândır. Qurt delikleri nazariy modellerde baqıla, amma teglemelerniñ çezimi keçile bilgen tünelni yaratıp ve saqlap turmaq içün azır usul bermey. Qurt delikleri ve vaqıt maşinaları aqqındaki klassik iş tam bu şartnı vurgulay. Morris, Thorne ve Yurtsever: şartlı nazariy netice.
Kelecekke hangi manada barmaq mümkün?
Öz vaqtı — saatnıñ feza-vaqıttaki öz yolu boyunca sayğan müddetidir. Ortaq yola çıquv ve tekrar körüşüv vaqiaları arasında farqlı yollar farqlı müddetler bere bile. Daa az qartayğan seyaatçı daa az öz yılını sarf etip, başqalarnıñ kelecegine qayta. Onıñ saatı ise bütün yol boyunca ileri bara. Einstein Online: seyaat ve yaşnı qıyaslav.
Saatlar tempiniñ farqı tecribe ile sınalğan. NISTniñ 2010 yılki tecribelerinde atom saatındaki ionnıñ terbelüv areketini deñiştirmek beklenilgen sıqlıq deñişmesini berdi; bir saatnı metrniñ üçte biri qadar kötermek gravitatsiya payını sınamağa imkân berdi. Laboratoriya tesirleri pek kiçik ve ion ya da insan keçmişke qaytqanını bildirmey. NIST: tam ne areket ettirildi ve ölçeldi, asıl işniñ annotatsiyası.
Video signalınıñ adiy keçikmesi mında izaat degil. Saatlar farqlı öz vaqıtlarnı toplap bara; olarnı kene bir yerge ketirip, yolnıñ bütün qısımlarını esapqa alsaq, resimniñ yetüv vaqtı aqqında munaqaşasız qıyaslamaq mümkün.
Dal · İdealleştirilgen esapİhtiyariy · bu qısmını keçip kete bilesiñiz
Stantsiyada on yıl, gemide altı yıl
Tegiz feza-vaqıtta stantsiya inertsial olsun, gemi ise eki birtekis areket qısmında da v = 0,8c sürat modülinen uzaqlaşıp keri qaytsın. Qısqa tezleşmeler ve dönüş müddetini esapqa almaymız. Eki qısım içün stantsiya T = 10 yıl saysa, gemide
τ = T√(1 − ((v)^(2))/((c)^(2))) = 10√(1 − (0,8)^(2)) = 6 yıl.
Mında c — ışıq sürati, τ ise geminiñ öz müddetidir. v/c nisbeti ölçüsiz, şunıñ içün birlik yıl olaraq qala. v = 0 olsa τ = T; 0 ≤ v < c içün müddet müsbet. c-ge yaqınlaşmaq onı menfiy yapmay ve kütleli gemige c-ge yetmege izin bermey.
Seyaatçı evelde onıñnen aynı yaşta olğan stantsiyadaki insandan dört yıl yaş qayta, amma körüşüv ekisi içün de yola çıquvdan soñ ola. Raqamlar ögretici misal, bar olğan geminiñ hususiyetleri degil. Dönüş yollar simmetriyasını boza; bütün yaş farqı bir anlıq itki içinde «saqlanmay». Yavaş deñişken manevr içün onıñ öz vaqtını da esapqa almaq kerek. Einstein Online: dönüşniñ roli.
Teglemelerde qurt deligini çızmaq ne demek?
Umumiy nisbiylik nazariyesinde feza-vaqıt geometriyası enerji, impuls ve gerilimlerniñ dağılışınen bağlı. Qurt deligi — feza-vaqıtnıñ farqlı saalarını bağlağan modeldir. Seyaat içün qoşma şart — keçile bilmek: seyaatçı keçip ve çıqmalı, keçilmez ufuq arqasında ya da yıqıcı saada qalmamalı.
İstenilgen geometriyanı belgilep, onı hangi madde ve gerilimler saqlap tura bilgenini esaplamaq mümkün. Amma bu, böyle madde alınıp olacağını isbatlamay. Menbanı, turaqlılıqnı, başlanğıç şartlarnı ve geometriyanıñ seyaatçığa cevabını sınamaq kerek. Qatlanğan yapraq resmi qısqaraq bağ fikrini añlata; amma bizim üç ölçüli fezanıñ tıştaki bir odada aqiqaten egilgenini isbatlamay.
Kanonik statik, sferik simmetriyalı keçile bilgen modellerde enerji ve gerilimlerniñ alışılmağan hususiyetleri kerek: belli közeticiler menfiy enerji sıqlığını ölçemeli. Kvant nazariyesi saylanğan vakuum vaziyetine nisbeten yerli menfiy degerlerge izin bere, amma olarnı er qanday müddet ve ölçekte keyfiy toplamaq olmaz. Kvant teñsizlikleri tedqiqatları belli meydan ve geometriya farazları altında sıñırlar qoya. Bu er tasavur etilgen modelniñ umumiy yasağı da degil, «qurt deligi yaqıtını» tapuv talimatı da degil. Ford ve Roman: farazlar ve sıñırlar.
Bir ad, farqlı delil dereceleri
Farqlı öz vaqıtları
Ölçelgen tesir
Farqlı yollardaki saatlar farqlı müddetler toplay bile.
Bu yola çıquvdan evelki vaqiağa qaytuv degil.
Keçile bilgen qurt deligi
Şartlı geometrik model
Teglemeler belgili geometriyanı kerekli enerji ve gerilimlernen bağlay.
Resim kerçek menbanı, yaratılışnı ya da turaqlılıqnı isbatlamay.
Keçmişke ilmek
Qoşma faraziy qurulma
Ağızlar arasındaki mahsus vaqıt bağı modelde qapalı sebebiyet yolunı bere bile.
Böyle fizikiy aletniñ barlığı tasdıqlanmağan.
Kvant protsessorı, 2022
Fizikiy protokol, model yorumu
Çipte kvant malümatını keçirüv protokolı yapıldı.
Bizim fizikiy fezamızda keçile bilgen tünel yaratılmadı.
Keçmişke seyaat içün ne qoşmaq kerek?
Adiy yaş farqı keç bir vaqianı erte vaqiağa bağlamay. Qurt deligi olğan nazariy senariyde eki ağzını saqlap ve olarğa farqlı vaqıt tarihlerini bermek mümkün dep faraz etile; meselâ, birini areket ettirip. Eger tünel yeterli vaqıt sürülmesinen tıştaki vaqialarnı bağlasa, ondan keçken yol adiy keri yolnen beraber sebebiyet ilmegini yarata bile. Mında vaqialar arasında mahsus bağ farazı qoşula; adiy eki saat meselesinde o yoq. Klassik şartlı teklif, Einstein Online: ağızlarnıñ areketi ve vaqıt sürülmesi.
Qapalı vaqıt-beñzer eğri — seyaatçı içün yerli olaraq er zaman kelecekke yönelgen, amma özüniñ evelki vaqiasına qaytqan yoldur. Bu sebebiyet meselesini doğura: meselâ, bir areketni öz yola çıquv şartlarınen nasıl uyğunlaştırmalı? Paradokslı ikâye tek başına aletniñ bar ya da mümkün olmağanınıñ fizikiy delili degil.
Hronologiyanı qoruv faraziyesi fizikanıñ böyle ilmekler peyda olmasına yol bermeycegini teklif ete. Hawking, büyük kvant payları ve olarnıñ geometriyağa keri tesiri vaqıt maşinasınıñ yaratılmasını toqtata bilgenini tedqiq etti. «Faraziye» sözü müim: bu delillendirüvni bütün mümkün kvant gravitatsiyası nazariyeleri içün isbatlanğan teoremağa çevirmek olmaz. Asıl iş: farazlar saası ve netice.
Kompyuterde qurt deligi artıq yaratılmadımı?
Kvant protsessorındaki 2022 yılki tecribe bizim fizikiy fezamızda keçile bilgen qurt deligini yaratmadı. Müellifler sadeleştirilgen model içün kvant protokolını yaptılar ve onıñ davranışını nazariy gravitatsiya tasvirinen qıyasladılar. Çipte kvant malümatını keçirmek bir cisimniñ feza tünelinden uçması degil. Müelliflerniñ açıq añlatması.
Dal · Model ve sistemaİhtiyariy · bu qısmını keçip kete bilesiñiz
Böyle tecribede ne fizikiydir?
Kubitler, dolaşıqlıq ve protokolnıñ ölçelgen neticeleri aqiqaten fizikiydir. Bu, tek animatsiya çızmaqtan daa çoq. Amma gravitatsion yorum belli kvant sistemaları ile başqa feza-vaqıt modeli arasındaki uyğunlıqqa tayana. Onıñ qullanuv saası ve yaqınlaştırmaları bar; olarnı protsessornıñ sağlam çalışuvından ayrı sınaylar.
Müellifler özleri kiçik sade modelniñ sıñırlarını ve tam bu sistemanıñ açıq tam gravitatsion tarifiniñ yoqluğını qayd eteler. Şunıñ içün «qurt deligi modeliniñ tecribiy dinamikası» sözü «laboratoriya odasında yañı keçit körüldi» demek degil. Müelliflerniñ farazlar izaatı, Nature asıl işiniñ annotatsiyası.
Yarın bir başlıq vaqıt maşinasını vaade etse, sorañız: aqiqaten ne ölçeldi — saat köstergiçleri, kvant protokolı ya da yaratılğan geometriyadan yolmı? Onı saqlap turmalı madde tasdıqlandımı? Cevaplar neticeniñ küçüni belgiley.
Demek, farqlı yollar boyunca farqlı qartayuv sınalğan. Keçile bilgen qurt delikleri ve öz keçmişine seyaatler şartlı nazariy qurulmalar olaraq qala; bu kvant tedqiqatları ise makroskopik tünel qurmaq usulını bermey. Sualnıñ sınalğan tarafını areket ve vaqıt em de gravitatsion vaqıt yavaşlaması daa tafsilâtlı añlata.