Teleskop yarıqnı topladı. Neni ölçermiz?

Bir kamerada uzaq galaktikanıñ lekesi körüne. Başqa cihaz qara ve aydın sızıqları olğan bir şerit köstere. Üçüncisi signalnıñ polarizator aylanmasına bağlılığını tapa. Ayna aynı ola edi, amma yazuvlar başqa-başqa suallerge cevap bere. Adetiy fotoğraf qayda ketti ve yañı malümat qaydan çıqtı?

Teleskop şavlelenmeni toplay ve yönelte; ilmiy cihaz onıñ hangi hususiyetini ayırmaq ya da teñeştirmek kerekligini saylay; detektor şavlelenme ile tesirleşüvni yazuvğa çevire. Suret mekândaki dağılımnı saqlay, fotometriya belli bir spektral şeritte parlaqlıqnı ölçe, spektr dalğa uzunlıqlarını ayıra, polarimetriya ise polarizatsiya allarını teñeştire. Daa çoq piksel öz-özünden bu imkânlarnıñ episini qoşmay.

Yutulğan fotondan raqamlı sayımğa qadar yoldan keçermiz, türlü alıcılarnıñ yapısını baqarmız ve olarnıñ ögünde filtr, spektrograf ve polarizatsiya analizatorınıñ ne yapqanını körermiz. Faydalı ög bilgiler — signal, ayırd etüv ve şuvultı ve fokus, okulâr ve kamera. Körünip turğan matematik dallarnı keçip ketmek mümkün: olar misallerni teşkere, amma esas añlatuvnı gizlemey.

Közden plastinkağa ve elektron matritsağa

Köz doğrudan taassurat bere edi, resim ise kuzatıcınıñ işini saqlay edi. Fotografik yazuv ekspozitsiya boyunca yarıq tesirini toplamağa ve soñra materialğa qaytmağa imkân berdi. 1870-ci yıllarda quru jelatin plastinkalarnıñ inkişafı astronomik fotoğrafnı qolaylaştırdı. Cam negativlerniñ büyük arhivleri kökni on yıllar boyunca teñeştirmek, meselâ yıldızlarnıñ deñişken parlaqlığını ögrenmek vastası oldı. Harvard Plate Stacks kollektsiyasınıñ tarihı.

Plastinka yükler cedvelini bermey edi: ekspozitsiya ve işlevden soñ fotografik qararmanı ölçep, onı parlaqlıqqa bağlamaq kerek edi. Emulsiyanıñ duyğurlığı ve işlev şartları da neticege kire edi. DASCH avtorları: fotografik plastinkalarnı işlev. Elektron alıcığa keçüv oquv usulınıñ özüni deñiştirdi: toplanğan signalnı elektronika ile ölçep, sayılar şeklinde saqlamaq mümkün oldı.

CCD tarihında fikirni ve nümayişni ayırmaq faydalı. Nobel materialı Willard Boyle ve George Smithniñ 1969 senesi sentâbr 8-deki ilk eskizli qaydlarını köstere, CCD-niñ videokamerada nümayişini ise 1970 yılına bağlay. Esas printsip yük paketlerini idare etip keçirmek oldı. Nobel komiteti, s. 5–6.

Başqa yol — yükni yerinde gerilimge çevirgen ve elektronikası birleştirilgen aktiv piksel. JPL-niñ 1995 senesi iyün 20-deki haberinde Eric Fossum taqımınıñ az quvvet sarf etken kompakt sistemler içün CMOS Active Pixel Sensor çalışması añlatıla. Bu belli bir işniñ tarihiy meralesidir; bütün CMOS cihazları o zaman peyda oldı ya da CCD birden faydasız oldı demek degil. JPL-niñ birlemci haberi.

Aynı menbanı türlü malümat ile tarif etmek mümkün

Suret alıcı tüzleminde signalnıñ qayda peyda olğanını köstere. Saylanğan spektral şeritte menbanıñ kalibratsiyalanğan sayımlarını toplap, fonnı esapqa alsaq, fotometrik ölçev alırmız. Zaman boyunca tekrarlav parlaqlıq egrisini bere. Adiy filtr belli dalğa aralığını keçire; onıñ artındaki bir piksel, adetince, er körünir fotonnıñ dalğa uzunlığını ayrı bildirmey.

Spektr signalnıñ dalğa uzunlığı boyunca nasıl dağıtılğanını köstere. Sızıqlar maddeniñ terkibini, fizikiy alını ve areketini ögrenmege yardım ete. Meselâ, STIS-niñ uzun tar yarığı uzanğan obyektniñ türlü yerleriniñ spektrlerini teñeştirmege imkân bere. Polarizatsiya elektromagnit alanınıñ alı aqqında malümat qoşa: analizatordan soñ signalnıñ deñişüvi saçılmanı, toz geometriyasını ya da mahsus modeller ile magnit alanlarını ögrenmege yardım ete. Onı pikselniñ başka tüsüne indirgemek olmaz. NASA: STIS nasıl malümat bere, STScI: polarimetrik ölçevler.

Bir şartlı menbanıñ üç körünişi

Bir şartlı menbanıñ üç körünişiÖz sintetik noqta menbamıznıñ integral aqımı 200 foton/s, ideal QE=1, şuvultı yoq. Solda — berilgen normalleştirilgen diskret Gauss lekesi 9×9, σ=1 piksel, toplam 200; bu difraktsiya PSF-si degil. Ortada — 499.85/500.15 nm yerlerinde er biri 100 foton/s olğan eki sonsuz tar sızıq, FWHM=0.5 nm Gauss cevap profilinden soñ (500 nm-de R=1000); bu spektral sıqlıq, er bir kiriş sızığınıñ yüksekliyi degil. Sağda — I=200,Q=40,U=20,V=0 foton/s, eki sızıqta da aynı polarizatsiya payı ve ideal doğrusal analizator. Daireler 0°/45°/90°/135° köşelerini ve 120/110/80/90 aqımlarını köstere. Ekspozitsiya ve kanallarnıñ keçiriciligi uyğunlaştırılğan. Bu kerçek yıldız, rastkele sayım realizatsiyası ya da aşağıdaki bir pikselniñ şuvultı bütçeti degil.SuretFiltr → matritsaSpektrDispersiya → matritsaPolarizatsiyaAnalizator → matritsax · px9 × 9 · Σ = 200 s⁻¹0200400499500501λ · nmR = 10000701400°90°180°α

Daa kontrastlı ücreler daa büyük signal demek. Beklengen sayım süratleri: leke merkezi 31.831 foton/(s·piksel), bütün menba 200 foton/s. Spektr: foton/(s·nm); polarimetr: foton/s. Analizator köşeleri: 0°→120, 45°→110, 90°→80, 135°→90.

Öz sintetik noqta menbamıznıñ integral aqımı 200 foton/s, ideal QE=1, şuvultı yoq. Solda — berilgen normalleştirilgen diskret Gauss lekesi 9×9, σ=1 piksel, toplam 200; bu difraktsiya PSF-si degil. Ortada — 499.85/500.15 nm yerlerinde er biri 100 foton/s olğan eki sonsuz tar sızıq, FWHM=0.5 nm Gauss cevap profilinden soñ (500 nm-de R=1000); bu spektral sıqlıq, er bir kiriş sızığınıñ yüksekliyi degil. Sağda — I=200,Q=40,U=20,V=0 foton/s, eki sızıqta da aynı polarizatsiya payı ve ideal doğrusal analizator. Daireler 0°/45°/90°/135° köşelerini ve 120/110/80/90 aqımlarını köstere. Ekspozitsiya ve kanallarnıñ keçiriciligi uyğunlaştırılğan. Bu kerçek yıldız, rastkele sayım realizatsiyası ya da aşağıdaki bir pikselniñ şuvultı bütçeti degil. Menba ve sıñırlar.

Resimdeki şartlı menbanıñ üç kösterilişte de toplam aqımı birdir. Amma eki ölçemli leke, spektral egri ve köşege bağlılıq — malümatnı tertipleştirmekniñ türlü yollarıdır. Bunlar ideal cihaznıñ sintetik beklenilgen signallarıdır; bir yıldıznıñ üç kerçek kuzatuvı degil.

Piksel kiçik resimlerni degil, yük taşıyıcılarını toplay

Fotodiodda yutulğan foton areketli elektron ve deşik yaratıp bile. Elektrik alanı taşıyıcılarnı rekombinatsiyadan evel ayırmağa ve toplamağa yardım ete. Kremniy alıcıda körünir yarıq içün çoq vaqt toplanğan fotoelektronlarnı sayarmız. Mında deşik, areketli müsbet yük taşıyıcısı kibi davranğan eksik elektronnı añlata; plastinkada fizikiy teşik degil.

Toplanğan yük dügümniñ elektrik alını deñiştire. Oquv şeması bu deñişmeni gerilimge çevire; analog-raqamlı çevirici, ADC, sayılı sayımnı yaza. Şunıñ içün foton, elektron ve ADU/DN raqamlı sayımı — türlü meralelerdeki türlü birlemlerdir. Eki kamerada birdey ADU sayısı birdey yük ya da kökten birdey aqım kelgenini garantiya etmey. Çevirüv koeffitsiyenti, ekspozitsiya vaqtı ve kalibratsiya kerek. STScI: fotodiod, alan ve gerilim.

Gibrid İQ detektorında duyğur qatlam ve kremniy oquv şeması ayrı parçalar ola bile. Aralarında pikseller içün ayrı indiy kontaktları bar. Foton aktiv materialda yutula; ondan soñ elektronikağa elektrik signalı keçirile. Aynı fotonnıñ bütün qatlamlardan raqamlı kabelge qadar keçkenini çizmek hata olur edi. NASA: Webb gibrid detektorınıñ qatlamları.

Gibrid: yutucı, kontaktlar ve oquv

Gibrid: yutucı, kontaktlar ve oquvNASA ve WFC3/IR-ge esaslanğan öz gibrid fotodiod şemamız. HgCdTe fotonlarnı yuta; In piksellerni kremniy CMOS devresine bağlay. Pas tüsli yarıq oqları yutucıda bite; aşağığa elektrik signalı kete, zıncırdaki e⁻ elektron yüküniñ ekvivalentini añlata. Qalınlıqlar, kontakt ve piksel ölçüleri miqyaslı degil; içki qatlamlar, kontaktlar ve alanlar tam kösterilmegen. Bu MIRI Si:As IBC-niñ tolu kesiti ya da fabrika reçeti degil. Aşağı zıncır fizikiy birliklerni ayıra, aynı fotonnı elektronikadan keçirip köstermey.YarıqHgCdTeYutucıIn · KontaktlarCMOS · SiOquvElektrik signalı
  1. Kelgen fotonlar · foton/s
  2. Toplanğan yük · e⁻
  3. Dügüm voltajı · V
  4. ADC → raqamlı sayım · ADU
NASA ve WFC3/IR-ge esaslanğan öz gibrid fotodiod şemamız. HgCdTe fotonlarnı yuta; In piksellerni kremniy CMOS devresine bağlay. Pas tüsli yarıq oqları yutucıda bite; aşağığa elektrik signalı kete, zıncırdaki e⁻ elektron yüküniñ ekvivalentini añlata. Qalınlıqlar, kontakt ve piksel ölçüleri miqyaslı degil; içki qatlamlar, kontaktlar ve alanlar tam kösterilmegen. Bu MIRI Si:As IBC-niñ tolu kesiti ya da fabrika reçeti degil. Aşağı zıncır fizikiy birliklerni ayıra, aynı fotonnı elektronikadan keçirip köstermey. Menba ve sıñırlar.

CCD yükni keçire; aktiv CMOS piksellerini yerinde oquy

CCD-de elektrodlar yük toplanğan potentsial çuqurlarını yarata. Gerilimlerni deñiştirüv paketlerni çıqışqa sıra ile keçire: satır registrge berile, ondan yükler küçeytirgiçke yete. Bu tertipli porsiyalar berüvine beñzey, amma içeride ocaqlarnıñ özü degil, yarımkeçiricideki yük taşıyıcıları areket ete. Kerçek CCD-de bir qaç çıqış ola bile. Yük tuzaqları ve tam olmağan keçirüv zayıf signalnı boza. İmalâtçı: CCD yapısı ve yük keçirüvi.

Tipik aktiv CMOS pikselinde fotodiod yerli gerilimge çevirüv şemasına bağlıdır. Anahtarlar piksellerni saylay; sütun küçeytirgiçleri ve ADC-leri paralel çalışıp bile. Bütün kadrnı uzun yük zincirinden bir çıqışqa keçirmek kerek degil. Amma sütunlarnı paralel oquv er bir CMOS kameranıñ bütün pikselleri ekspozitsiyanı aynı anda başlay ve bitire degeni degil. Zatvor ve oquv rejiminiñ hususiyetlerini ayrıca teşkereler. Hamamatsu: aktiv pikseller ve sütun elektronikası.

CMOS eñ evel mikroşemalar tehnologiyasınıñ adıdır; kameralarda adetince sensorlarnıñ uyğun arhitekturasını böyle adlandıralar. O, yutıcınıñ tek materialını belgilemey. Meselâ, HgCdTe gibridinde CMOS oquv şeması ola bile. Şunıñ içün «İQ ya da CMOS?» suali türlü hususiyetlerni qarıştıra. Saylav içün belli kvant effektivligini, şuvultını, birteñlikni, süratni ve toyunmanı kerekli rejimde teñeştireler. STScI: HgCdTe ve CMOS MUX birlikte.

Material ve imalât signalğa ne yetkenini belgiley

Kremniy cihazda idare etilgen yarımkeçirici saaları, izolâtsiya qatlamları ve tertipli elektrodlar ya da tranzistorlar kerek. Olarnıñ geometriyası yükni toplavnı, saqlavnı ve oquvnı belgiley. Yarıq içün duyğur saağa yol da müim: ög taraftaki elektronika onı qapatıp bile. Uyğun inceltüvden soñ art taraftan aydınlatuv başqa yol aça; aks etüvni azaytqan qaplamalar ve aktiv qatlamnıñ qalınlığı yutuluvğa tesir ete. Bu usullarnıñ iç biri bütün dalğa uzunlıqlarında birdey effektivlik bermey. CCD: yapı, ögden ve arttan aydınlatuv, imalâtçı: duyğurlıq ve qaplamalar.

Gibridleştirüvniñ belli misalini WFC3/IR bere. Onıñ içün HgCdTe-ni ZnCdTe üstünde molekulâr-şavle epitaksiyası ile östürdiler; soñra implantatsiyalanğan saalarnı ve kontaktlarnı yaptılar. Ayrı CMOS mikroşemasını detektorğa er pikseldeki indiy kontaktı ile birleştirdiler; gibridleştirüvden soñ altlıqnı ketirdiler. Bu er matritsa içün uydurma qatqı dozaları ve temperaturaları olğan tarif degil, şu mahsulatnıñ vesiqalaştırılğan tehnologik sırasıdır. WFC3: materiallar, östürüv ve gibrid toplav.

Birleştirüvden soñ signalnı teşkermek kerek: dalğa uzunlığına bağlı duyğurlıq, pikseller arasında farqlar, ekspozitsiyağa bağlılıq, belli rejimde qaranlıq aqımı ve oquv şuvultısı. Kontakt nuqsanı, taşıyıcı tuzağı ya da birteñ olmağan çevirüv koeffitsiyenti — yaramaz kadrnıñ türlü sebepleridir. Duyğur qatlamnı imal etüvni ve soñki kalibratsiyanı tek daa çoq ocaq ile deñiştirmek olmaz.

İQ matritsa, mikrokanal ve stsintillâtor türlü vazifelerni çeze

Yaqın İQ-da, meselâ, HgCdTe qullanıla: sımap ve kadmiy nisbeti duyğurlıqnıñ uzun dalğalı sıñırını deñiştirmege imkân bere. Webbte böyle gibridler yaqın İQ-da çalışa, MIRI ise arsen qatılğan kremniy, Si:As qullana. Bunlar qatqı zonasınıñ keçiriciligi, duyğur ve tosqan qatlamları olğan cihazlardır; yaqın İQ HgCdTe fotodiodlarından farq ete. Alan azat etilgen taşıyıcılarnı oquvğa yönelte, yapı ise istenmegen qaranlıq signalını sıñırlay. Suvutuv da cihaznıñ bir parçasıdır. Gibridler sıfırlavdan evel yükni bozmadan tekrar oquvğa imkân berip bile: böyle signal toplanmasını ve kosmik şavlelerden keskin sıçravlarnı baqalar. Amma doğrusal olmağanlıq ve küçlü aydınlatuvnıñ soñki izi ayrıca teşkerüv sebebi olaraq qala. NASA: Webbniñ türlü yutıcıları, STScI: MIRI-de Si:As IBC. Diapazon infraqırmızı teleskoplar aqqında maqalede daa tafsilâtlı añlatılğan.

UF-da er vaqianı ayrı küçeytmek mümkün. STIS-te MAMA fotokatodı fotoelektronnı azat ete; mikrokanal plastinkası elektronlarnı çoğalta, anod sistemi ise impulsnıñ yerini belgiley. FUV içün MCP kirişinde CsI, NUV içün ise kiriş penceresiniñ iç tarafında Cs₂Te qullanılğan. Bu vaqialarnı sayuvdır; onıñ öz sürat ve parlaqlıq sıñırları bar, CCD yük çuqurınıñ sonsuz sıyımı degil. Vaqialarnı suretke toplamaq ya da koordinataları ve vaqtı ile yazmaq mümkün. STScI: MAMA yapısı ve rejimleri.

Stsintillâtorda berilgen energiya evelâ başka alıcı oquğan yarıq çaqımını yarata. Fermi LAT kalorimetrinde CsI(Tl) kristallarını fotodiodlar oquy; treker ile birlikte bu ilk gamma-fotonnıñ energiyasını ve yönelişini baalamağa yardım ete. Kristal içindeki optik fotonlar — ekilemci signal. NASA: LAT detektorları.

Bu bütün diapazonlarnıñ alıcılarını qapsamay. Meselâ, ALMA-da suvutılğan radio-sıqlıq dügümleri, korrelâtordan evel çevirüv ve raqamlaştırma bar. Ölçev yolu onda doğrudan optik suretke köre başqa türlü tertip etilgen. İşletici: ALMA Front End ve Back End. Demek, saylav kerekli şavlelenmeden ve saqlamaq kerek olğan malümattan başlay.

Yutuluv daa faydalı sayımnı garantiya etmey

Kvant effektivligi, QE, tüşken fotonlarnı qayd etilgen signalğa çevirüv neticesini tarif ete. Bizim sade optik misalimizde QE=0.8 tüşken fotondan toplanğan fotoelektron almaq itimalı 80% demektir. Yuqarı energiyalı fotonlar ya da iç küçeytüvli cihaz içün er vaqiağa yük ve kvant çıqışınıñ tarifi ayrıca açıqlanmalı. Duyğurlıq dalğa uzunlığına bağlıdır; QE-niñ yüksek eñ büyük qıymeti bütün şeritni tarif etmey. İmalâtçı: QE ve spektral duyğurlıq.

Menba ile birlikte kök fonı kele. Qoşma taşıyıcılar aydınlatuvsız da doğa bile — bu qaranlıq aqımıdır. Oquv öz elektronika şuvultısını qoşa. Atta mutlaqa sabit orta aqımda qayd etilgen vaqialar sayısında statistik deñişmeler bar. Orta fonnı ya da orta qaranlıq signalını çıqarmaq faydalı, amma bu endi yapılğan ekspozitsiyadaki tesadüfiy deñişmelerni yoq etmey.

Suvutuv qaranlıq aqımını azaytıp bile; o menbanıñ foton şuvultısını ketirmey ve er rejimde eñ yahşı neticeni garantiya etmey. Temperatura, vaqt, oquv usulı ve kerekli spektral şerit müim. Hamamatsu: qaranlıq aqımı ve şuvultı türleri, s. 17–18.

Dal · Formulalar ileİhtiyariy terenleştirme; esas añlatuv aşağıda devam ete.

Elektronlarnı ve şuvultını ayrı esaplayıq

Öz misalimiz bir pikselge aittir: oña menbadan Φ_(s) = 200 foton/s, kökten Φ_(b) = 50 foton/s tüşe; η = 0.8, qaranlıq aqımı d = 0.1 elektron/s ve bir oquv şuvultısı r = 3 elektron rms berilgen. t ekspozitsiyası içün beklenilgen elektron sayıları:

S = ηΦ_(s)t,; B = ηΦ_(b)t,; D = dt.

Mustaqil Puasson vaqialarını ve mustaqil oquv şuvultısını, fonnıñ tam belli orta qıymetini, ADC-den evel doğrusal ve toyunmağan yolnı alamız. O zaman:

SNR = (S)/(√(S + B + D + (r)^(2))).

t = 5 s içün S = 800, B = 200, D = 0.5 alırmız; dispersiya 1009.5 elektron², şuvultı 31.773 elektron rms, SNR≈25.179 ola. Kesirli D bir ayrı ölçevde yarım elektron degil, çoq mümkün ekspozitsiyanıñ orta qıymetidir. B ve D-ni çıqarmaq orta sayımnı azayta, amma olarnıñ dispersiyağa qoşqan payları qala.

Aynı toplam vaqt n ayrı kadrğa bölünse, (r)^(2) yerine n(r)^(2) peyda ola. Bölüv toyunmadan qaçmağa ya da bozulğan kadrnı çıqarmağa yardım etip bile, amma tekrar oquv bahasına mal ola. Fonnıñ sıñırlı ölçevini, kalibratsiya hatalarını ve ADC kvantlavını mında qoşmadıq. Ayrı kadrlar formulası yükni bozmadan mürekkep oquvnıñ şuvultısını universal tarif etmey. Evelki resimde menbanıñ üç şuvultısız kösterilişi — başqa misal; onda 200 foton/s bütün mekân pikselleri arasında dağıtılğan. Şuvultı modeli ve onıñ parçaları.

Parlaq piksel eki türlü sıñırğa tirelip bile

Fizikiy yük toplav dügüminiñ sıyımı sıñırlıdır — full well. Ayrıca ADC-niñ kod aralığı da sıñırlıdır. g çevirüv koeffitsiyentini çoq vaqt bir ADU adımına elektron sayısı ile bereler: bir kodqa elektron ne qadar az olsa, aynı yükte kod o qadar tez öse. Signal piksel fizikiy taşmadan evel ADC-de kesilip bile. Toyunmadan soñ aqım ve yazılğan qıymet arasında nisbet coyula: birdey eñ büyük sayı türlü parlaqlıqnı gizlep bile.

Dinamik diapazon ölçevniñ yuqarı ve aşağı faydalı sıñırlarını teñeştire. Qaranlıq signalı az ideal rejimde onı bazıda full well-niñ oquv şuvultısına nisbeti ile baalaylar. Kerçek vazifede fon, doğrusal olmağanlıq, elektronika rejimi ve kerekli doğrulıq qoşula. Faylnıñ ya da ADC-niñ bit sayısı öz-özünden faydalı fizikiy diapazonğa teñ degil. İmalâtçı: saturation charge ve dynamic range, s. 15 ve 18.

Pikseldeki yük ve raqamlı sıñır

Vaqıt · sg · e⁻/ADUYük · e⁻Kod · ADUSNRVaziyet
521000.5100025.179Doğrusal
100220010.010505113.083Doğrusal
100120010.016383—ADC kesilüvi
Öz bir piksel misalımız: menba 200 ve kök fonı 50 foton/s, QE=0.8, dark=0.1 elektron/s, read=3 elektron rms/kadr, well=30000 elektron, 14-bit ADC, bias=500 ADU. g elektron/ADU ile berilgen. SNR — kvantlav ve kesilüvden evelki doğrusal analog bütçet, fon ortalaması tam belli; doyuvdan soñ o, saqlanğan kadrnıñ baası olaraq kösterilmey. Bunlar beklengen degerler; kamera pasportı, ölçev ya da emin ekspozitsiya ayarı degil. Menba ve sıñırlar.

Dal · Formulalar ileİhtiyariy terenleştirme; esas añlatuv aşağıda devam ete.

14 bit ne içün 16384 elektron demek degil

Öz modelimizde tam çuqur W = 30000 elektron, ADC b = 14 bit, koeffitsiyent g = 2 elektron/ADU, sabit raqamlı yer deñişmesi ise C_(0) = 500 ADU olsun. N yükü içün kesüvden ve yuvarlaqlavdan evel beklenilgen kod:

C = C_(0) + (N)/(g).

Eñ büyük kod — 16383, şunıñ içün izin berilgen yük eki qıymetniñ kiçigi ile sıñırlana:

N_(lim) = min⁡[W, g((2)^(b) − 1 − C_(0))].

Bu parametrlerde W sıñırlay. Evelki misalniñ 100 s vaqtında menba, kök ve qaranlıq aqımınıñ toplam yükü 20010 elektron, kod ise 10505 ADU ola. Tek g-ni 1 elektron/ADU etip deñiştirsek, çuqur daa taşmağan, amma beklenilgen 20510 kodı endi 16383-ke kesile. Böyle kesüvden soñ formal analog SNR saqlanğan suretni tarif etmey.

Sabit orta temp 200.1 elektron/s olsa, beklenilgen W sıñırına taqriben 149.925 s içinde yetile; g=1 içün ADC sıñırına — 79.375 s içinde. Bunlar orta ögretici esapnıñ sıñırlarıdır, garantiya etilgen emin ekspozitsiyalar degil: kerçek cihaznıñ tesadüfiy sapmaları ve doğrusal olmağanlığı içün pay kerek. r=3 şuvultısında oquv ile sıñırlanğan diapazonnıñ qaba baalaması birinci rejimde 10000, ekincisinde ise ADC-ni esapqa alğanda taqriben 5294 ola.

Piksel endi şekillengen suretten örnek ala

Kiçik ocaq suret üstünde daa sıq şebeke bere, amma difraktsiyanı, aberratsiyanı, atmosferanıñ bulanıqlığını ya da tayanç titreyişini tüzetmey. Optika noqtanı yayğan olsa, qoşma pikseller bu lekeni daa tafsilâtlı tarif ete. Pek iri ocaqlar ise, tersine, optika daa keçirgen malümatnı coyup bile.

Piksel kiçirelgende aynı menbanıñ yarığı daa çoq ocaq arasında dağıla. Toplam fotometriya içün olarnı birleştirmek mümkün, amma şuvultını ve oquv usulını esapqa almaq kerek. Megapikseller sayısı, alan ölçüsi ve optik ayırd etüv — bağlı, amma ayrı hususiyetlerdir.

Dal · Formulalar ileİhtiyariy terenleştirme; esas añlatuv aşağıda devam ete.

Piksel mikrometrlerini yay saniyelerine çeviremiz

Fokus mesafesi f olğan ideal merkez proektsiyasınıñ tüz fokus betinde eni p olğan merkez pikselniñ kenarlarına yönler arasındaki köşe:

θ_(px) = 2arctan⁡(p)/(2f) ≈ (p)/(f).

Köşe radianlarda; bir radianda taqriben 206265 yay saniyesi bar. Öz p = 5 μm ve f = 1 m qıymetlerimiz taqriben 1.031 arcsec/pixel bere. Aynı f-de 10 µm piksel taqriben 2.063 arcsec/pixel bere; ayna bundan deñişmedi. Alannıñ başka noqtasında distorsiya ve proektsiya yerli masştabnı deñiştirip bile. Bu köşe adımını spektral sızıqnıñ nanometrler içindeki eni ile qarıştırmaq kerek degil.

Spektrograf dalğalarnı yutuluvdan evel tertip ete

Adetiy tar yarıqlı spektrografta teleskop kirişteki tar yarıqta suret yarata. O obyektniñ ince şeridini saylay. Kollimator saylanğan noqtadan kelgen demetni taqriben paralel ete; dispersiya elementi, meselâ tor, türlü dalğa uzunlıqlarını türlü yönlerge yibere. Spektrograf kamerası — mında fokuslayıcı optika — ayrılğan demetlerni detektorda toplay. Elektron matritsa endi mekânda ayrılğan yarıqnı yuta. ESO: spektrografnıñ yapısı ve geometriyası, s. 12 ve 19.

Lif yarıqnı cihaz kirişine keçirip bile; onda onıñ çıqışı soñki optika içün menba vazifesini köre. Meselâ, HARPS yarıqnı bir çift liften — obyekt ve tayanç liflerinden — ala. ESO: HARPS lifnen yarıq aluvı. Bir adiy tar yarıq ya da lif obyektniñ bütün eki ölçemli suretini avtomatik saqlamay. Uzun tar yarıq özü boyunca bir mekân koordinatasını saqlay; çoq elementli sistemler ve integral alan cihazları qoşma mekân kanallarını tertip ete.

Tar yarıqtan ayrı fokus noqtalarına

Tar yarıqtan ayrı fokus noqtalarınaÖz normal tüşüvli keçirici difraktsiya şebekemiz: d=10 µm,m=1; dalğa uzunlıqları 450/550/650 nm. Tar yarıq x=0, kollimator x=100 mm, şebeke x=200 mm, kamera x=300 mm, detektor x=400 mm; eki ideal paraksial linzanıñ f=100 mm, şua yükseklikleri −5/0/+5 mm. Difraktsiya köşeleri 2.579°/3.153°/3.727°, episi <4°; er renk yükseklikten bağımsız fokuslana. Yuqarı geometriyada x/y miqyası aynı: 1.8 SVG birligi/mm. Aşağıda fokusnıñ y koordinatasınıñ ayrı büyütülgen birölçemli şkalası (80 SVG birligi/mm), şualarnıñ devamı degil; vaziyetler 4.505/5.508/6.514 mm. Linza ve şebeke belgileri kerçek yüzey şekillerini degil, şartlı tüzlemlerni köstere. Bir tertip kösterilgen; aberratsiya, qalınlıq, effektivlik ve kerçek cihaz yoq. Şualar — saylanğan geometrik yönler, üç foton degil. Bu qaytarıcı STIS/ESO quruluşı degil.Tar yarıqKollimatorŞebekeKameraDetektorParaksial geometriya · x ve y miqyası aynıBüyütülgen fokus şkalası · ayrı pencere4567450 nm · 4.505 mm550 nm · 5.508 mm650 nm · 6.514 mmy_f · mm
Öz normal tüşüvli keçirici difraktsiya şebekemiz: d=10 µm,m=1; dalğa uzunlıqları 450/550/650 nm. Tar yarıq x=0, kollimator x=100 mm, şebeke x=200 mm, kamera x=300 mm, detektor x=400 mm; eki ideal paraksial linzanıñ f=100 mm, şua yükseklikleri −5/0/+5 mm. Difraktsiya köşeleri 2.579°/3.153°/3.727°, episi <4°; er renk yükseklikten bağımsız fokuslana. Yuqarı geometriyada x/y miqyası aynı: 1.8 SVG birligi/mm. Aşağıda fokusnıñ y koordinatasınıñ ayrı büyütülgen birölçemli şkalası (80 SVG birligi/mm), şualarnıñ devamı degil; vaziyetler 4.505/5.508/6.514 mm. Linza ve şebeke belgileri kerçek yüzey şekillerini degil, şartlı tüzlemlerni köstere. Bir tertip kösterilgen; aberratsiya, qalınlıq, effektivlik ve kerçek cihaz yoq. Şualar — saylanğan geometrik yönler, üç foton degil. Bu qaytarıcı STIS/ESO quruluşı degil. Menba ve sıñırlar.

Filtr istenmegen şeritni sıñırlap, tor tertipleriniñ üst-üstke tüşüvinden qaçmağa yardım etip bile. Tar yarıqta uzlaşma bar: daa dar kiriş cihaz sızığını daraltıp bile, amma yarıqnıñ bir qısmını kese ve yöneltüvge hem atmosferik suretke daa küçlü bağlı ola. Toplavdan soñ tar yarıqnıñ vaziyetini, kollimatsiyanı, kamera fokusını, keçirüvni ve belli sızıqlarğa köre dalğa uzunlığı kalibratsiyasını teşkereler. Anıq mehanik yerleşüv spektrni teşkerüvni deñiştirmey. ESO: tar yarıq, seeing ve detektor, s. 19–20.

Dal · Formulalar ileİhtiyariy terenleştirme; esas añlatuv aşağıda devam ete.

Spektral lekeler vaziyeti geometriyadan çıqa

Öz şemamızda yarıq periodı d_(g) = 10 μm olğan keçirgen torğa tik tüşe. m tertibi ve λ dalğa uzunlığı içün qoñşu sızıqlardan yol farqı şöyle bere:

d_(g)sin⁡β = mλ.

m=1 ve 450/550/650 nm kösterilgen. β köşeleri taqriben 2.579°/3.153°/3.727° ola. f=100 mm olğan paraksial fokuslayıcı kamera içün şartlı fokus noqtaları mihverden 4.505/5.508/6.514 mm uzaqtadır. Model linzaları paraksial yaqınlaşmada çalışa, köşeler mında 4°-ten kiçik; qalınlıq, aberratsiyalar ve tertip effektivligi esaplanmay. Difraktsiya köşesi sızıqlar arasındaki faza farqı ile, şavlelerniñ cıyıluvı ise mustaqil keçirüv matritsası ile teşkerile.

Bu STIS-niñ ya da ESO prezentatsiyasındaki aynalı şemanıñ tam kopiyası degil. Aks ettirgen tornıñ işaret geometriyası başqadır; tüşüvni ve normalnı belgilemeden formulanı keçirmek olmaz. Sıfırıncı tertip böyle ayırma bermey, başqa tertipler ise dalğa uzunlığı boyunca üst-üstke tüşip bile. ESO: difraktsiya ve tor teñlemesi, s. 10–12.

Spektral şebeke adımı daa ayırd etüv qabiliyeti degil

Atta pek dar kiriş sızığınıñ çıqışta eni sıñırlıdır. Bu cevapnıñ şekli — cihaz profili; onı tar yarıq, difraktsiya, optika ve detektor belgiley. Qolay en ölçüsi FWHM — pik yüksekliginiñ yarısında kenarlar arasındaki mesafe. Aynı dalğa uzunlığında daa dar cevap daa yüksek spektral ayırd etüv qabiliyeti R-ge uyğun. Eki yaqın sızıq bir keñ lekege birleşip bile. Matritsadaki suret masştabını arttırmaq ya da programma ile noqtalar qoşmaq endi coyulğan farqnı qaytarmay.

Dispersiya vaziyetni dalğa uzunlığına bağlay, örnek aluv adımı ise pikselge ya da spektral sayımğa qaç nanometr kelgenini belgiley. Cihaz profilini tarif etmek içün yeterli örnek kerek. Amma sıq adım öz-özünden profilni dar etmey. Resimde eki birdey şartlı sızıq eki türlü cihaz profilinden keçe; toplam aqım ve masştablar ortaqtır. Bu profillerniñ parametrleri evelki tor geometriyası şemasından ayrı berilgen; bunlar aynı cihaznıñ ilân etilgen eki rejimi degil.

Aynı aqım, cihaz profiliniñ ayrı kenişlikleri

Aynı aqım, cihaz profiliniñ ayrı kenişlikleriÖz kiriş sızıqlarımız 499.85/500.15 nm-de, er biri 100 foton/s. Eki normalleştirilgen Gauss cihaz cevabınıñ FWHM=0.5/0.1 nm, yani 500 nm-de R=1000/5000. Mihverler ve 200 foton/s integral aqım aynı; sıqlıq foton/(s·nm) ile ölçele, pikler ayrı normalleştirilmegen. Esap eğrisiniñ sıq noqtaları daa yahşı ayıruv demek degil. Bunlar ayrı berilgen LSF modelleri, evelki şebekeniñ eki rejimi degil; kontinuum, şuvultı, kerçek detektor saylavı ve sızıqlarnıñ öz kenişligi yoq.ph s⁻¹ nm⁻¹05001000499499.5500500.5501499.85500.15λ · nm

Kök eğri: R=1000, FWHM=0.5 nm. Pas tüsli: R=5000, FWHM=0.1 nm. Tik kesik sızıqlar kiriş dalğa uzunlıqlarını köstere; eki vaziyette de umumiy aqım aynı.

Öz kiriş sızıqlarımız 499.85/500.15 nm-de, er biri 100 foton/s. Eki normalleştirilgen Gauss cihaz cevabınıñ FWHM=0.5/0.1 nm, yani 500 nm-de R=1000/5000. Mihverler ve 200 foton/s integral aqım aynı; sıqlıq foton/(s·nm) ile ölçele, pikler ayrı normalleştirilmegen. Esap eğrisiniñ sıq noqtaları daa yahşı ayıruv demek degil. Bunlar ayrı berilgen LSF modelleri, evelki şebekeniñ eki rejimi degil; kontinuum, şuvultı, kerçek detektor saylavı ve sızıqlarnıñ öz kenişligi yoq. Menba ve sıñırlar.

Dal · Formulalar ileİhtiyariy terenleştirme; esas añlatuv aşağıda devam ete.

λ/Δλ paydasında tam ne tura

Spektral ayırd etüv qabiliyetini çoq vaqt ölçemsiz büyüklük olaraq yazalar:

R = (λ_(0))/(Δλ).

Δλ-nı tarif etmek kerek. Bizim misalde bu FWHM, sonsuz dar bir sızıqnıñ Gauss cevabında yarım maksimumdaki tam endir. Bu cihaz profilini tarif etken ameliy añlaşmadır; eki sızıqnı ayırmaqnıñ bütün kriteriyleri birdir degen iddia degil. ESO da R-ni kalibratsiya sızıqlarınıñ FWHM qıymetinden baalavnı añlata. ESO Data Products Standard v6, s. 37, SPEC_RES.

λ₀=500 nm içün 0.5 nm ve 0.1 nm enleri sırasınen R=1000 ve R=5000 bere. 499.85 ve 500.15 nm-deki öz kiriş sızıqlarımıznıñ arası 0.30 nm; keñ cevapta olar birleşe, darında eki pik körüne. Eki spektrniñ sayılı integrali aynı aqımnı saqlay. 0.025 nm adımı 0.5 nm enge 20 sayım berir edi, amma R=1000-ni deñiştirmez edi. Bunlar spektral büyüklüklerdir; yay saniyelerindeki piksel masştabı başqa koordinatanı añlata.

Polarimetr kadrnı boyamay, yönelişlerni teñeştire

Adetiy intensivlik alıcısı yarıqnıñ polarizatsiya alını tam belgilemey. Onıñ ögüne bu farqnı intensivlik farqına çevirgen optik elementler qoyalar. Doğrusal polarizator alannıñ uyğun proektsiyasını keçire. Analizatornı döndürmek bir qaç teñeştirile bilgen ölçev bere; Wollaston prizması eki ortogonal alnı bir zamanda türlü suretlerge ayırıp bile.

Kerçek polarimetrde ayırıcıdan evel çoq vaqt faza plastinkası, ya da retarder bar. O alan komponentleriniñ nisbiy fazasını deñiştire ve soñra analizator oquğan alnı modullâmağa imkân bere. EFOSC2-de yarım dalğalı plastinkanı doğrusal, çerek dalğalısını ise daireviy polarizatsiyanı ölçemek içün qullanalar. Adiy doğrusal polarizatornı tek döndürmek daireviy komponentni belgilemey. ESO: retarderler ve Wollaston.

Köşe sayımınıñ yönelişi, uyğunlaştırılğan ekspozitsiyalar ve kanallarnıñ keçirüvi de kerek. Eğik aynalar ve detektor öz cihaz polarizatsiyasını qoşıp ya da fazanı deñiştirip bile. Polarizatsiyası belli standartlarnı ve polarizatsiyasız standartlarnı ölçev obyektni cihazdan ayırmağa yardım ete. Şunıñ içün tek satın alınğan polarizatornı degil, bütün yolnı kalibratsiyalamaq kerek. STScI: ACS cihaz tesirleri.

Dal · Formulalar ileİhtiyariy terenleştirme; esas añlatuv aşağıda devam ete.

Analizatornıñ dört köşesi I, Q ve U-nı qaytara

I parametri toplam intensivlikni, Q ve U berilgen yönlerge nisbeten eki doğrusal komponentni, V ise daireviy komponentni añlata. α köşeli ideal analizatornıñ bir çıqışında beklenilgen intensivlik:

I_(α) = (I + Qcos⁡2α + Usin⁡2α)/(2).

Qarşı ortogonal çıqış ile toplam er zaman I-ge teñ. Bizim sintetik menbamızda I=200, Q=40, U=20 foton/s ve V=0, ideal effektivlik 1-ge teñ. 0°/45°/90°/135° analizatorları 120/110/80/90 foton/s bere. Aynı vaqtqa ve keçirüvge normalaştırılğan ölçevlerden:

I = I_(0) + I_(90),; Q = I_(0) − I_(90),; U = I_(45) − I_(135).

Doğrusal polarizatsiya payı ve onıñ köşesi:

p_(L) = (√((Q)^(2) + (U)^(2)))/(I),; χ = (1)/(2)atan2⁡(U,Q).

pₗ≈0.224, ya da 22.36%, ve berilgen sıfırdan χ≈13.283° alırmız; 180° belgisizlik bar. Doğrusal komponent sıfır olsa, bu köşe belgilenmegen. Tam doğrusal alda formula Malus qanunına keçe; polarizatsiyasız ya da tek daireviy yarıq içün adiy doğrusal analizator sabit yarım I bere. Şunıñ içün bu dört sayıdan V-ni tapmaq mümkün degil.

Bunlar öz ideal köşelerimiz ve şuvultısız qaytaruvdır. Meselâ, ACS-te nominal köşeleri 0°/60°/120° olğan polarizatorlar bar; olarğa öz effektivlik, keçip ketüv ve yöneliş koeffitsiyentleri kerek. Statistik hatalarnı da, hususan polarizatsiya payı az olğanda, esapqa almaq kerek; kerçek analiz işlenmegen kodlarnı bu teñlemelerge qoymaqnen bitmey. STScI: IQU ve kalibratsiya tüzeltüvleri.

Cihaznı sualğa köre saylap, bütün yol olaraq teşkereler

Zayıf obyektni tapmaq içün uyğun şerit, az fon ve yeterli signal kerek. Tez deñişmeler içün vaqt belgilev, oquv ve qoşma vaqt sarfı müim. Yaqın spektral sızıqlar içün dar ve belli cihaz profili hem uyğun örnek aluv kerek. Polarimetriya içün — teñeştirile bilgen kanallar ve cihaz tesirleriniñ kontrolü. «Daa çoq megapiksel» ya da «daa az şuvultı» degen bir etiket bütün vazifelerni çezmey.

Faydalı qabul etüv teşkerüvlerni ayıra. Yarıqsız kadrlar belli şartlarda elektronika fonını ve qaranlıq signalını köstere. Birteñ aydınlatuv pikseller arasındaki farqlarnı ve doğrusallıqnı teşkere. Belli spektral sızıqlar masştabnı ve cevap enini, polarizatsiya standartları ise teleskop ile bütün analizatornı teşkere. Qıymetlerni temperaturağa, rejimge ve kalibratsiya tarihına bağlamaq kerek. Böyle ölçevlerni soñki suretke ve tüske çevirüv ayrıca tafsilâtlı añlatuvğa muhtac.

Mındaki öz sayılarımız ve resimlerimiz ögretüv modelleridir, imalât tasvirleri ise vesiqalarnıñ añlatılmasıdır. Fizikiy imalât ya da belli bir kameranıñ hususiyetlerini ölçev yapılmadı. Esas farq endi añlaşıla: teleskop yarıqnı ketire, saylanğan ölçev yolu ise onıñ hangi hususiyetleri teşkerile bilgen malümatqa çevirilgenini belgiley.