Rentgen teleskopı ne içün iç içe borularğa oşay?
Radioteleskopnıñ büyük metal tabağı ola bile. Körüngen ışıq teleskopında yıldızğa baqqan keñ ayna bar. Amma rentgen teleskopınıñ ög tarafı çoqu zaman iç içe qoyulğan onlarca ince boruğa oşay. Qısqa dalğalar içün adiy ayna yapmağa unutqanmı?
Rentgen şuleleri yüzge pek kiçik köşede tesirli qayta. Doğru şekillendirilgen eki ardışıq yüz olarnı fokusqa yönelte, iç içe qabıqlar ise ışıq toplağan tar alqa meydanını büyüte. Geometriya, örtüler ve doğrulıq foton energiyasına bağlıdır.
Bir fotonnıñ yolunı ve XMM-Newton aynalarınıñ nasıl yapılğanını köreyik, soñ olarnı Chandra ve NuSTAR ile teñeşdireyik. Evvelki eki fikir yeterli: signal ve ayırt etüv ayrı hususiyetlerdir, ayna esası ve örtüsü ayrı işler yapa. Matematik tafsilât körüngen ihtiyari dallarda berile. Chandra: ayna tüyüni.
Evvel detektornı atmosferadan yuqarı çıqarmaq kerek edi
Rentgen astronomiyası sıcaq gaznı ve yüksek energiyalı parçacıqlarnı ögrene: süpernova qalıntılarındaki zarb dalğaları, galaktika kümelerindeki gaz ve sıqışıq cisimler yanındaki madde. Akkretsiya vaqtında madde neytron yıldızına ya da qara delikke doğru tüşe ve rentgen çıqara bile. Bu qara delik etrafındaki maddeden kelgen ışıq, onıñ ufqu içinden degil. Spektral çiziqler, devamlı spektr ve parlaqlıq deñişmeleri terkibini, araretini, areketini ve fizikiy protsesslerini ögrenmege yardım ete; er bir rentgen fotonınıñ menşei termik degil. NASA: rentgen kögi.
Yer atmosferası kosmik rentgenni yuta. Adiy teleskopnı quru dağğa çıqarmaq yeterli degil. 1962-de Rikkardo Cakkoni gruppasınıñ raketa tecribesi Küneş sisteması tışında Scorpius X-1 menbasını taptı. O vaqıt vaqialar bugünkü büyük fokuslayıcı optikasız detektorda sayıldı. Qısqa uçuş menbanı açtı; orbita kökni tertipli ögrenmek içün vaqıt berdi. NASA: raketa közlevleri ve akkretsiya.
1970-de uçurılğan Uhuru proporsional sayğıçlarnen kök taraması yaptı. 1978-de uçurılğan Einstein fokuslayıcı Wolter-I teleskopını kosmik menbalarğa ve yayılğan cisimlerge qullandı. Bu «artıq sayım qayerden kele?» sualinden daa tafsilâtlı tasvirge keçiş edi. Raketa teleskopları daa evvel Küneşniñ rentgen tasvirlerini alğan edi: 1978 er türlü rentgen tasviriniñ başı degil. HEASARC: Uhuru, Einstein, NASA: fokuslayıcı optika tarihi, §2.1.
Sıyrılma köşesi yüzden ölçene
Rentgen de elektromagnit nurlanuvdır, amma madde ile tesiri körüngen ışıqtan farq ete. Adiy aynanıñ yüzüne degen şulede kerekli ışıq payı teleskopqa qaytmaz: fotonlar materialğa, qalınlıqqa ve enerjiyağa köre esasen yutulır ya da öte. Şule yüz boyunca deyerlik paralel ketkende qaytarma arta bile.
Şule ile yüzniñ özü arasındaki köşe sıyrılma köşesi α dep atala. O kiçiktir; yüzge tik normalğa köşe ise deyerlik 90° ola. Bu eki köşeni qarıştırmaq sızmanıñ manasını ters çevirir. Qaytqan şule teñ köşeler qanunına boysuna, amma qaytqan enerji payını material ve dalğa belgiley. Tek geometrik qanun yüksek semerelilikni temin etmey. LBNL: sıyrılma ile qaytarma.
Bir qatlamlı örtü içün yüksek energiyalarda ekseriyetle daa kiçik köşe kerek. Atom yutuluv kenarları yanında tafsilât bar; er metal içün bir türlü tegiz egri sızmaq doğru degil. Yımşaq rentgen aşağı, sert rentgen yuqarı energiyalarnı bildire; tam çegare saadan ve aletten bağlıdır. Ameliy farq: 1 keV fotonını yahşı qaytarğan optika aynı köşede 10 keV-de faydalı signalnıñ deyerlik episini coya bile. NASA: enerji ve sıyrılma, §2.2.
Altın: enerji ve sıyrılma köşesi qaytarmanı deñiştire
- α=0.25°
- α=0.5°
- α=1°
- α · yüzge köşe
Dal · FormulalarnenIdeal tegiz vakuum–acımli altın çegaresi; bu azır XMM aynasınıñ ölçemi degil.
Energiya qaytarma esabına nasıl kire?
E energiyası ve vakuumda λ dalğa uzunlığı arasında bağ:
λ = (hc)/(E),; λ[nm] ≈ (1.239842)/(E[keV]).
Mında h — Plank sabiti, c — ışıq tezligi; 1 keV — biñ elektronvolttır. 1 keV içün taqriben 1.240 nm, 10 keV içün 0.1240 nm çıqa. Esapta E J (joule) birimine çevrile. NIST: SI/CODATA sabitleri.
Kompleks sınuv köstergiçini n = 1 − δ − iβ dep yazalar: δ aqiqiy qısımnıñ birden farqını, β ise bu faza añlaşmasına köre yutuluvnı bildire. Ekisi de enerjiyağa ve maddege bağlıdır. Zayıf yutuluvda ve kiçik köşelerde kritik sıyrılma köşesi radianlarda taqriben α_(c) ≈ √(2δ). Bu meyilni añlata, amma yutuluv kenarları yanında kerçek qaytarma egrisini bermey. CXRO: optik sabitler ve atom modeliniñ çegaraları, kritik köşe.
Yuqarıdaki grafik s-polârizatsiya, elektrik meydanı tüşüv tüzlemine tik olğan al içün Fresnel teñlemesinden esaplandı:
R_(s) = (∣(sinα − √((n)^(2) − (cos)^(2)α))/(sinα + √((n)^(2) − (cos)^(2)α))∣)^(2).
Altın içün 1.01586–9.91555 keV arasında f₁/f₂ cedveliniñ 143 deñiştirilmegen satırı, 19.3 g/cm³ tığızlığı ve 196.966569 g/mol molâr kütlesi qullanıldı. δ ve β-ni cedvel bere; olar istenilgen egri içün saylanmadı. Çiziqler soñlu cedvel noqtalarını birleştire, kenarlarnıñ ince yapısını qaytadan qurmay. CXRO: Au malümatı, LBNL: teñleme ve tığızlıq, NIST: Au atom kütlesi.
4.97377 keV ve α=0.5° içün model bir qaytmada R≈0.755 bere. Eki aynı qaytmadan soñ R²≈0.570 qala. Aynı köşede 9.91555 keV içün bular taqriben 0.144 ve 0.0206 ola. Azır teleskopta eki qaytmanıñ köşeleri ayrı ola bile; pürüzlilik, qatlamlarnıñ soñlu qalınlığı, kirlenüv ve geometrik coyuvlar qoşula. Nikel üzerindeki 250 nm altın bile mında qullanılğan yarım sonsuz çegare ile bir degil.
Paraboloid ve giperboloid: bir fokusqa eki qaytma
Wolter I içinde ög iç yüz dönüv paraboloidınıñ bir parçasıdır. Mihverge paralel şuleler birinci qaytmadan soñ onıñ fokusına doğru kete. Amma o yerge yetmeden ikinci yüzge — giperboloid parçasına dege. O toplanğan demetni tutıp, daa yaqın soñki fokusqa yönelte. Bu yüzler bir mihverli ve bir geometrik fokusları ortaqtır. NASA: Wolter-I-ge beñzegen geometriya, §2.3.
Bir paraboloid da mihver şulelerini toplay. İkinci yüz «bir qaytma iç fokuslamay» içün degil, faydalı tasvir ve sıq iç içe quruluş içün kerek. Mihver tışında aberratsiyalar qala; kerçek alettiñ bütün meydanında keskinlik birday mükemmel degil. Eki rastkelgen konik boru tam paraboloid–giperboloid çifti olmaz.
Tam ögretici Wolter-I çiftinde eki qaytma
Dal · GeometriyaIdeal mihver demeti ve öz ögretici ölçülerimiz. Bu missiya optik spesifikatsiyasınıñ kopyası degil.
Bizim çift qaytma yolumuz nasıl teşkerildi?
x ışıq areketi boyunca artsın, y ise meridional kesitte mihverden uzaqlıq olsun. Soñki fokus F=(10,0), ortaq fokus Fₚ=(20,0), yüzlerniñ birleşüvi (0,2); bütün koordinatlar aynı şartlı birimdedir. Parabola ve giperbolanıñ sol dalı:
(y)^(2) = 4p(20 + p − x),; ((x − 15)^(2))/((a)^(2)) − ((y)^(2))/((b)^(2)) = 1.
Mında p≈0.04987562, a≈4.95085611, b²≈0.48902380. Bu koeffitsiyentler belgili fokuslardan ve birleşüvden bir türlü çıqa: fokus ve direktrisağa teñ uzaqlıq parabolanı, eki fokusqa uzaqlıqlar farqınıñ sabitligi giperbolanı belgiley. Qullanılğan parçalar −2≤x≤0 ve 0≤x≤2. Teñleme şekilleri NASA-CR-162072, §II.A, basılğan s.3 / PDF9 ile uyğun; sayılar ve mihver yönelişi bizimkidir.
Er noqta içün vektor qaytma qanunı \mathbf d'=\mathbf d-2(\mathbf d\cdot\hat{\mathbf n})\hat{\mathbf n} qullanıla; d — şuleniñ birim yönelişi, n̂ — birim normal. Birinci qaytmadan soñ soñlu ikinci yüzde şuleniñ ögünde olğan ilk uyğun kesişme tapıla. Soñ ikinci qaytma esaplana. Resim rastkelgen noqtalarnı birleştirmey.
Bağımsız teşkerüvler sayıca tapılğan normalğa köşelerniñ teñligini, F-ge kelüvni ve x=−3 kirüv tüzleminden F-ge yolnıñ birdaylığını tasdıqlay: türlü şuleler içün taqriben 13.19803903 birim. Aynalı alt yarım da aynı neticeni bere. Ögretici quruluş köşeleri tüyünler ayrılsın dep tipik uçuş optikasından büyük; resimniñ eki mihverinde de aynı ölçek bar. Bu esap belli energiyadaki semerelilikni, mihver tışındaki PSF-ni ya da imalât toleransını bermey.
Ne içün bir ayna qolçağı yeterli degil?
Sıyrılma aynasınıñ ağzına baqıñız. Divar yanında uçqan şule eki kere qaytıp detektorğa kete bile. Büyük merkez teşiginden keçken şule ise kerekli qaytmasız ötip kete bile. Demek, tış diametri bütün disk ışıq toplay demek degil. Bir keçitniñ faydalı kirüvi tar alqadır.
Boşluqqa kiçik bir mihverli qabıqlar qoyula. Er biriniñ öz eki yüzü bar ve o başqa alqanı aynı fokusqa toplay. Böylece mevcut acım qullanıla: aralarında keçit qalğanında çoq iç içe qabıq toplav meydanını arttıra. Divar qalınlığı, boşluqlar ve tayançlar da yer ala ve ışıqnı qapa. Qabıq sayısı sonsuz artıp olamaz. NASA: geometriya ve kütle çegaraları, §2.3–2.4.
İç içe qabıqlar tam disk degil, alqalar qoşa
XMM-Newton 10 dekabr 1999-da uçurıldı. Onıñ üç rentgen teleskopınıñ er birinde 58 qabıq, fokus uzaqlığı 7.5 m bar. Bu bir foton ardı-sıra 58 aynadan qayta demek degil. Faydalı vaqia öz qabığınıñ bir çift parçasından keçe. Chandra-da aynı 58lik takım degil, dört iç içe çift bar. XMM Handbook: uçurılış ve aletler, ESA: XMM quruluşu, Chandra: HRMA.
Dal · EsapKölegesiz ve enerji coyuvsız öz geometrik misalimiz; ölçüler XMM-ge ait degil.
Alqa ne qadar meydan qoşa?
Tış radius rₒ ve iç radius rᵢ içün kirüv alqasınıñ meydanı:
A_(ring) = π((r_(o))^(2) − (r_(i))^(2)).
rₒ=20 cm ve rᵢ=19 cm olsa, 39π≈122.5 cm² çıqa. Radiusı 20 cm olğan tam disk 400π≈1256.6 cm², on kereden ziyade büyük olur edi. Boru boyunca ayna yüzüniñ meydanı da kirüv tüzlemine bu proektsiya degil. Kerçek teleskopta alqalarnı eki qaytmanıñ yolu belgiley; tayançlar ve qoñşu qabıqlar keçitniñ bir qısmını qapa bile.
XMM: yüz evvel mandrelda yapıla
İnce, esnek qabıqnı egmeden cilâlamaq ve tutmaq qıyındır. XMM içün kopyalav saylandı: evvel qatı usta — mandrel üzerinde tam tış yüz yapıla, soñ azır aynanıñ iç yüzüne keçirile. Bu elektrokimyaviy östürilgen nikelniñ belli tehnologiyasıdır, bütün rentgen missiyaları içün mecburiy usul degil.
- Mandrel. Alüminiy taslaq qatı Kanigen nikel–fosfor qatlamınen örtüle. Kerekli parabolik ve giperbolik parçalar şekillendirile ve pek ince cilâlana. Geometriya ve mikropürüzlilik ayrı teşkerile: tam büyük şekilniñ kiçik ölçekli yüzü yaramaz ola bile, tegiz yüzniñ ise umumiy şekli yanlış ola bile.
- Altın. Temizlengen mandrelğa vakuumda qaytarıcı qatlam qoyula. Tasvirlengen quruluşta onıñ qalınlığı 250 nm. Rentgenniñ qalın alüminiy ustadan keçmesi kerek degil.
- Nikel qabığı. Altın üstüne elektrokimyaviy usulnen nikel östürile; o aynağa mehanik şekil bere. Qalınlıq rastkelgen ya da çeşit türlü olmamalı: iç kerilimler ve qalınlıq farqı serbestlenmeden soñ parçanı ege bile.
- Ayırma. Kontrol etilgen temperatura deñişmesi ve ayrı yapışuv qabıqnı azat ete. Altın nikelnen beraber keçe ve onıñ iç qaytarıcı qatlamı ola. Mandrel teleskop içinde uçmay. Qaba çıqaruv şekilni tam bu adımda boza bile.
Bu yolnı ve tehnologik meselelerni ESA gruppası XMM imalâtı vaqtında yazdı. Bu kontrol etilgen örtüler, kimya ve metrologiyası olğan professional protsesstir; ev galvanik vannası tarifi berilmey. ESA: Manufacture and integration / Mirror technology development.
Kopyalav altınnı mandreldan qabıqqa keçire
- GeometriyaMihver profili ve yuvarlaqlıq → şekil hataları.
- MikropürüzlilikAyrı kiçik ölçekli ölçev → saçılma.
- BirleştirüvSerbest/bağlanğan qabıq → tayançnıñ egmesi.
- Rentgen ve müitBelli energiyalar, vakuum; titrev ve termik döngülerden soñ tekrarlav.
İç içe qoyğanda ve bağlağanda şekilni nasıl saqlamaq mümkün?
Ayırğandan soñ qabıqnıñ öz şekli ve kiçik ölçekli yüzü teşkerile. Soñ XMM qabıqları eñ kiçikten eñ büyükke iç içe qoyula, vertikal optik stendde doğrulana ve kirüv kenarları tayanç çubuqlarına yapıştırıla. Bu iş vaqtında asma sistemi yüklerni dağıta, ağırlıq rastkelgen şekil yaratmasın. Bağlağandan soñ optik netice serbest desteklengen qabıq neticesi ile teñeşdirile. ESA: Mirror-shell integration.
XMM tayançınıñ 16 çubuğı bar; o nikel qabıqlarına yaqın termik keñişüvli Inconel eritmesinden yapılğan. Onıñ işi tek kütleni taşımaq degil, aynalarnıñ bir-birine nisbeten yerini saqlamaq. Temperatura deñişkende çerçive başqa türlü keñişse, tam yüzni egilgen yüzge çevire bile. Çubuq kölegesi ve mehanik sabitlik aynı uzlaşmanıñ parçalarıdır. ESA: tehnik kesit ve tayanç.
Üç mesele ayrı olsun. Şekil hatası şule yönelişlerini deñiştire ve tasvirni bulanıqlaştıra. Mikropürüzlilik ışıqnıñ bir qısmını saça; netice tegizsizliklerniñ feza ölçeğine ve enerjiyağa bağlıdır. Uyğun olmağan örtü doğru geometriyada bile kerekli bandnı yaramaz qaytara. «Yüz parılday» degen bir netice bu teşkerüvlerni deñiştirmey. Parçacıqlar ve molekula qatlamları da kerçek keçirimni deñiştire. LBNL: tegiz çegare ve pürüzlilik, Chandra: yüzler ve kalibrlav.
Chandra ve NuSTAR: başqa esas ve başqa örtü
Chandra aynaları cilâlanğan Zerodur cam-keramika qabıqlarıdır. Qaytarıcı iridiy altında bağlayıcı hrom qatlamı bar. Mında tam yüz cam-keramikanıñ özünde yapıla, mandreldan nikel kopyası ayrılmay. Aynalarnen beraber tegiz kontrol nümüneleri örtüle; olarnıñ rentgen qaytarması ayrı teşkerile. Bu örtü hususiyetlerini büyük tüyünniñ şekil hatalarından ayırmağa yardım ete. Chandra: imalât ve witness flats, §4.1.
3–79 keV arasında çalışqan NuSTAR sert rentgen optikasını talap ete. Aynaları Wolter-I-ge konik yaqınlaşma, termik şekillendirilgen ince cam parçalarındandır. Parçalar tam grafit aralıqlarına qoyula ve yapıştırıcınen birleştirile. Radius yeri ortaq mihverden ölçene, hatalar qatlamdan qatlamğa toplanmasın. Bu keskinlik çegaraları ayrı olğan başqa imalât yoludur. NuSTAR: observatoriya, Craig ve başq.: Fabrication of the NuSTAR flight optics.
NuSTAR örtülerinde çoq sayıda nevbetleşken ince qatlam bar. Çegarelerde qaytqan dalğalar bir fazada qoşulıp faydalı qaytarmanı arttıra bile. Uçuş modüllerinde Pt/C ve W/Si, platina/karbon ve volfram/silitsiy çiftleri qullanılğan. NuSTAR-nıñ eski umumiy saifesi Pt/SiC yaza; belli uçuş modülleri aqqında maqale ve örtü müellifleriniñ yazısı Pt/C-ni tasdıqlay. Tecribe ya da yedek modül materialını uçuş modüllerine keçirmeymiz. Christensen ve başq.: uçuş örtüleri.
Periodik çoq qatlamlı yapı içün birinci mertebe küçlenüv şartı taqriben λ = 2dsinα; d — eki qatlam çiftiniñ qalınlığı, α — yüzge köşe. 40 keV ve α=0.25° içün d≈3.552 nm. Bu ögretici esap, NuSTAR örtüsiniñ tarifi degil: kerçek qatlam qalınlıqları terenliknen deñişe; sınuv, yutuluv ve çegare pürüzliligi bar. Bir sabit period bütün keñ bandda teñ qaytarmanı temin etmey. LBNL: çoq qatlamlı aynalar ve Bragg qanunı.
Fokustan soñ da detektor ve kalibrlav kerek
Aynalar kökteki yönelişlerni fokal tüzlemdeki yerlerge bağlay. Detektor yutulğan rentgen fotonını elektrik signalına çevire. Uyğun rejimde koordinat, vaqıt ve signal büyükliginden vaqia qaytadan qurula; energiyası soñlu doğrulıqnen belgilene. Kosmik parçacıqlar, şuvultı ve oquv vaqtında üst üste kelgen bir qaç foton bu qurmağa engel ola bile. Kiçik piksel yanlış ayna şeklini tüzeltmez.
XMM-Newton-da bir teleskopnıñ açıq yolu EPIC-pn-ge kete. Qalğan ekisinde aqımnıñ bir qısmı EPIC-MOS-qa, bir qısmı ise panjaralar ile RGS spektrometrlerine kete. Bular ayrı işler: ayna fokuslay, panjara dalğalarnı ayıra, CCD yükni qayd ete. Kamera, optika ve bütün yolnıñ duyğurlıq çegaraları bir degil. XMM Handbook: ışıq yolları, EPIC.
Effektiv meydan sualge cevap bere: belli energiyada aynı faydalı vaqia tezligini qaysı ideal toplav meydanı berir edi? O coyuvlarnı esapqa ala; onıñ içün enerjiyağa, yönelişke ve detektor, filtr, panjara qoşulğanına bağlıdır. Bütün üç kameranıñ meydanını bir yalın ayna modüliniñ meydanı ile bu şartlarsız teñeşdirmek olmaz. XMM Handbook: mihverde effektiv meydan, mihver tışında vinyetleme.
Dal · Tam tariflerTeñleme bütçeniñ yapısını köstere; bu belli missiyanıñ yañı kalibrlav cedveli degil.
Üç ayrı sayı: meydan, leke keñligi ve enerji ayırt etüvi
Mihver demeti içün sade bütçe:
\begin{gathered} A_{\mathrm{eff}}(E)=\sum_i A_{\mathrm{geo},i}\,Q_i(E),\\ Q_i(E)=R_{P,i}(E)R_{H,i}(E)\,\eta_i(E). \end{gathered}
Qᵢ — i keçiti içün qoşulğan bütün keçüv/qayd ihtimalleriniñ çarpımı. A_geo,i — i keçitiniñ qapanmağan kirüv meydanı, R_P,i ve R_H,i — eki qaytma payı, η_i — diger qoşulğan coyuvlar ya da qayd ihtimalleri. Aynı kölegeni em A_geo, em η içinde eki kere saymaq olmaz. Meydan boyunca köşeler birday olmasa, bir koeffitsiyent yerine ortalama ya da şule yolu esabı kerek. Tek ayna içün detektor çarpanı qoşulmay. Chandra: geometrik ve effektiv meydan, §4.2.2.
PSF — noqta menbanıñ tasvir dağılımı. FWHM merkezniñ maksimal yüksekliginiñ yarısındaki keñligini ölçe. HEW, ya da HPD, noqta tasvir aşığınıñ yarısı tüşken daire diametridir. Zayıf keñ qanatlar FWHM-ni az deñiştirip, HEW-ni bayağı büyüte bile. Mında HEW radius da degil, FWHM-niñ başqa adı da degil. NASA: tasvir ölçütleri, §2.4.
XMM cedvelinde MOS1, mihverde, 1.5 keV, orbitada içün FWHM=4.3″ ve HEW=16.8″ berile. Bular aynı yolnıñ eki tarifi, bir-birine ters «ayırt etüvler» degil. Bu şartlarda pikseller, oquv rejimi ve vaqialarnıñ üst üste kelüvi de esapqa alınmalı. keV ya da eV-de energiya keñligi ΔE spektr ölçeviniñ ayrı hususiyetidir; onı köşe saniyelerine qoşmaq olmaz. XMM Handbook, cedvel2.
Yığılğan teleskopnıñ hususiyetleri saqlanğanı nasıl isbatlana?
Teşkerüv yığuvdan evvel başlana: yüz profilleri ve yuvarlaqlıq şekil hatalarını, mikroskopik ölçev kiçik tegizsizliklerni, örtülgen kontrol nümüneleri spektral qaytarmanı köstere. Bağlavdan evvel ve soñ teñeşdirüv tayanç aynanı eggenmi, köstere. Bu sınavlar bir-biriniñ yerine keçmey.
Soñ belli energiyalı vakuum rentgen stendi kerek: noqta tasviri, aqım ve effektiv meydan ölçene. Mehanik ve termovakuum sınavları yüklerni ve temperatura şartlarını tekrarlay; optikanıñ qayta teşkerüvi alet deñişkenmi, köstere. XMM kvalifikatsiya modülinde 21 rentgen kaliteli qabıq ve 37 kütle imitatorı bar edi. Bu nümüneniñ neticesini bütün 58 uçuş qabığınıñ pasportı dep bermek olmaz. ESA: optik ve müit sınavları.
Stendniñ de öz geometriyası bar. Yıldız deyerlik paralel demet bere, yerdeki menba ise soñlu uzaqlıqtadır. Esnek qabıqlarğa ağırlıq da tesir ete. Bunıñ içün yer neticeleri tasdıqlanğan modelnen orbita tahminine çevrile ve kalibrlavnen doğrulana. Chandra vesiqası bu şartlarnı açıq ayıra. Yer stendinde az aqım er vaqıt bozulğan örtü demek degil. Chandra: yer kalibrlavı ve model, §4.2.1.
Mında vesiqalar, öz geometrik şule yolumız ve ögretici qaytarma esapları teşkerildi. Müellif qabıqlarnı fizikiy yapmadı, örtü qoymadı ve rentgen teleskopını sınamadı. Missiya ölçevleri olarnıñ gruppalarına aittir; kompyuter modeli öz fizikiy tecribemiz degil.
İç içe qabıqlar şimdi ne bildire?
Qabıq şuleniñ iç yüzge kiçik köşede rastkelmesi içün kerek. Doğru şekilli ikinci parça onı soñki fokusqa yönelte. İç içe qoyuv toplav alqalarını qoşa; material, örtü, şekil ve tayanç qaysı fotonlar faydalı vaqia berecegini belgiley.
Şimdi üç sezgi cevabını teşkeriñiz. Foton XMM-niñ bütün 58 qabığından qaytamı? Yoq, faydalı yolda öz qabığında eki qaytma bar. Büyük meydan er vaqıt tar leke demekmi? Yoq: signal toplav ve tasvir bulanıqlığı ayrıdır. Sert rentgen içün sertçe metal almaq yeterlimi? Yoq: gündelik «sert» sözü degil, optik sabitler, köşeler ve qatlam yapısı çezici.
Bu yolnı ultrafiolet teleskopı ve STIS detektorı ile teñeşdiriñiz. Eki alda da bütün foton yolu uyğun olmalı; rentgen aletinde bu talap kirüviniñ şeklinden bile körüne. Daa yüksek energiyalarda adiy fokuslayıcı obyektivsiz yönelişni qaytadan qurğan usullar da qullanıla — bu gamma astronomiyasınıñ ayrı mevzusıdır.