Parlaq küzgü de yaramay suret bere bile

Tögerek cam azırlaması tegizlendi, parlaq qaplama aldı ve odanı qaytara. Amma teleskopta yıldız bulanıq qala. Cam parçası ile optik alet arasında ne keçirildi?

Teleskop küzgüsini yasamaq — kerekli egrilikni almaq, ince pürüzlerni yoq etmek, doğru optik şekilni bermek ve onı teşkermek degenidir. Qaplama qaytaruvnı arttıra, amma yanlış şekilni tüzetmey. Şunıñ içün taşlav, cilâlav, şekil tüzetüv ve qabul etüvniñ vazifeleri başqadır. Stellafane: tam yasav yolu.

Belgelengen avesker yolunı baqıp, Fuko ve Ronki sınavları ne köstergenini añlatamız. Aşağıdaki sayılar ve sınav resimleri sintetik. Belgeler ve kompyuter modeli teşkerildi; biz fizikiy küzgü yasamadıq, qaplamadıq ve sınamadıq.

Sınav soñki işlevni saylamağa yardım etmeli

Leon Fuko 1859 yılındaki memuarında işlengenden soñ metallengen cam küzgüni baqıp, egrilik merkezi yanında betni teşkerüvni tasvir etti. Köz ögündeki doğru qırlı ekran nur yönleriniñ farqını aydınlıq ve kölgege çevire edi; ekrannıñ desteni qaysı taraftan keskeni müim edi. Fuko: original, s. 197, 203–204.

Vasko Ronki 1923 yılınıñ iyül sayısında optik betler ve sistemlerni ögrenmekniñ eki yañı usulı aqqında iş neşir etti. Soñki raqamlı neşir tarihı usulnıñ peyda olğan tarihı degil. Ronki ilk işiniñ metaverileri. Bugün onıñ adınen atalğan sınav açıq ve ışıq keçirmegen yolları sıra-sıra kelgen ızğaranı qullana.

Stellafane-niñ bugünki talimatı usullarnı birleştirmege tevsiye ete: Ronki başlanğıç ayarı, küre ve çet içün qolay; Fuko-nıñ zonal oquvları paraboloidge keçüvni sayılı teşkermege imkân bere. Bu, müelliflerniñ saylağan iş yoludur; bir yol resmi er türlü keyfiyetni isbatlay degeni degil. Stellafane: ne içün eki sınav.

Azırlama ve eki ayrı alet kerek

Azırlama diametrni, mümkün qalınlıqnı ve negiz maddesini belgiley. Birinci kiçik küzgü içün Stellafane qalın borosilikat azırlamasını tevsiye ete: qalınlıq diametrniñ degerlik altıdan biridir. İnce negiz yengil, amma işlev ve qullanuv vaqtında tayavğa daa bağlı. Bu, belli yolnıñ tevsiyesidir, er professional küzgüniñ umumiy qalınlığı degil. Stellafane: azırlama ve aletler.

Bu yolda qattı taşlav aletiniñ gips negizi üstünde plitkalar bar. Onıñ ile cam arasında yaş abraziv işleye. Çuqur cam ve qabarıq alet yavaş-yavaş uyğun betler ala. Cilâlav içün başqa alet kerek: egrilikke uyğunlaşqan qatran qatlamlı ayrı qattı negiz. Birden-bir taşlav aletini qatran içün qullansañ, teren sızıq peyda olğanda ince taşlavğa qaytmaq qıyınlaşa.

Sayılı misalde D=150 mm ve f=1200 mm, yani f/8 saylandı. Bu, bizim metrik misalimiz, 6″/48″ komplektiniñ tam kopiyası degil. O geometriyanı tasvir ete. Kerçek cam markası, aletler, temperatura şartları ve kritik oturuşlar belli komplektniñ belgelerinden alınmalı.

Er basamaq başqa hususiyetni deñiştire

  1. 1AzırlamaDiametr, qalınlıq, madde
  2. 2Qaba egrilikQattı alet, iri yaş abraziv
  3. 3İnce taşlavKiçik çuqurçıqlar, uyğun temas
  4. 4CilâlavQatranlı alet, ince cilâlav maddesi
  5. 5Şekilni tüzetüvSınav → az tüzetüv → tekrar sınav
  6. 6Qaplama ve tutquçQaytarıcı qatlam; şekilni bozmadan tutuv

Stellafane usulına esaslanğan amel şeması; mikrofoto ya da vaqıt cedveli degil. Profiller büyütülgen; tam egrilik çuqurlıqları metinde esaplanğan. Cilâlav ve şekil tüzetüv aynı qatranlı aletni qullana bile, amma bitüv şartları başqadır.

Er basamaq başqa hususiyetni deñiştire

İri dane egrilikni bere, incesi onıñ izlerini yoq ete

Qaba taşlav camnı tez ala ve esas çuqurlıqnı yapa. İnce taşlav büyük çuqurçıqlarnı sıra-sıra kiçikleri ile almaştıra, alet ve cam temasını yaxşılaştıra. Talimatta, meselâ, 8″ küzgü içün bir sıra berilgen: silitsiy karbidi №80→120→220, soñ alüminiy oksidi 32→20→12→5 µm. Bu, mümkün sıralardan biri; dane nomerini mikrometrdeki diametr dep oqumaq olmaz. Stellafane: ince taşlav.

Evelki iri daneniñ büyük çuqurçıqları yoq olğanda soñki basamaqqa keçile. Orta, ara bölge ve çet büyütüvnen teşkerile; ortanıñ azır olğanı çetniñ de azır olğanını isbatlamay. İnce taşlav egrilikni maqsattan uzaqlaştırmasın dep egrilik çuqurlığı da ölçele. Usulda «küzgü yuqarıda» ve «alet yuqarıda» işleriniñ nisbeti deñiştirile; eksen simmetriyası içün tesadüfiy aylandırmalar saqlana.

Daneni almaştırmaq — bütün iş yolunı temizlemek de demektir. Plitka arasından, tırnaq, kiyim ya da qaptan qaytqan bir iri dane yañı sızıq yapa bile. Tek qullanılğan abraziv açıla, başqaları qapalı saqlana; cam, alet, iş yeri ve suv bericiler temizlene. İnce maddeler üstüne iri dane tüşalmaycaq yerde saqlana. Stellafane: abrazivlerni qullanuv ve saqlav.

Taşlav yaş alda yapıla: suv iş qarışımına kire ve toznıñ avağa qalquvını azayta. Bu, ustahane qaidelerini ve maddelerniñ havfsızlıq belgeleriniñ yerine keçmey. Sıcaq qatran, elektrik aletleri ve qaldıqlar öz talimatlarına köre işlene; mında ev kimyası retsepti ya da bizim sınalğan töküv usulı yoq.

Taramaq · Egrilikİhtiyariy · keçip ketmek mümkün

Millimetrlik çuqurlıq ve yüzlerce nanometrlik farq

a=D/2=75 mm — apertura radiusı, R=2f=2400 mm — töpedeki egrilik radiusı olsun. s çuqurlığı — bet töpesinden çet müstevisine qadar mesafe. a ve R bir olğan küre ve paraboloid içün:

s_(sphere) = R − √((R)^(2) − (a)^(2)) = ((a)^(2))/(R + √((R)^(2) − (a)^(2))), s_(parabola) = ((a)^(2))/(2R) = ((a)^(2))/(4f).

Birinci teñlik tögerekteki tik köşeli üçköşeden çıqa; aynı küreviy formulanıñ ekinci şekli tam esap içün qolay. Parabolik formula berilgen parabola içün tam, az çuqur küre içün yaqlaşuvdır. Stellafane: tam ve yaqlaşuv çuqurlığı.

s_(sphere) ≈ 1.172161242 mm ve s_(parabola) = 1.171875 mm alamız. Farq degerlik 0,000286242 mm, yani 286,24 nm. Adiy şçup millimetrlik çuqurlıqqa yetmege yardım ete, amma kerekli nanometr şekilni tasdiqlamay.

Qıyas ortaq töpe ve töpedeki egrilik radiusı ile yapıldı. Bu 286,24 nm-ni azır teleskopnıñ dalğa cebesindeki P–V hatası dep avtomatik atamaq olmaz: örnek dalğanı, közbebegini ve fokus ayarını da belgilemek kerek. Qaba geometrik çuqurlıq ve optik qabul etüv ayrı ölçülerdir.

Cilâlav pürüzni, şekil tüzetüv ise forma hatasını yoq ete

Qatranlı cilâlav aleti betke yavaş uyğunlaşa. Kanallar ve temas meydançıqları qatlamnıñ işini saqlay; meselâ, tseriy oksidi kibi pek ince cilâlav maddesi bette işleye. Temas qatrannıñ alına ve temperaturağa bağlı; silkinişli hareketni tesadüfiy artıq quvet ile tüzetmeyler. Stellafane: cilâlav ve temas.

Cilâlavnıñ bitkeni bütün bette çuqurçıqlardan qalğan saçılma ile teşkerile; kirni evelâ temizlep, onı bitmegen cilâlavnen qarıştırmaylar. Amma tegiz küre yıldız ışığı içün kerekli paraboloid degil. Olarnıñ farqı Nyuton reflektorı aqqındaki yazıda añlatılğan.

Şekil tüzetüv — endi cilâlanğan formanıñ kiçik, idare etilgen deñişmesidir. Sınavdan soñ tüzetüv saylana, sıñırlı iş yapıla, temas qaytarıla ve tekrar teşkerile. Şartlar, amel ve netice yazıla. Bir hareket «parabola yapmalı» dep onı devam ettirmek keri bağnı coymaq demektir. Stellafane: şekil tüzetüv ve sınav döngüsi.

Stend menbası yaqın, demek fokus şartı başqa

Yıldız degerlik parallel giriş bere, paraboloid onı f yanında toplay. Sade stendde kiçik menba egrilik merkezi yanında, töpeden yaklaşık R=2f uzaqlıqta qoyula. Kürede menba tam merkezde olsa, er bet bölgesine tik nurlar yollay, olar menbağa qayta. Şunıñ içün küreniñ mında ortaq sıfırı bar, amma yıldız içün onıñ küreviy aberratsiyası bar. Stellafane: ne içün f degil, R yanında sınaylar.

Stendde küzgüniñ turaqlı tayavı, menba, pıçaq ya da ızğaranı köndelen kirsetüv ve eksen boyu ölçelgen hareket kerek. Menba ve közleyici bir-birini qapatmasın dep olarnıñ yolları ayrı olmalı. Eksen boyu köçmek ve pıçaqnı deste içine köndelen kirsetmek ayrı hareketlerdir.

Sayılı añlatuvımız optik olaraq R-de eksennen birleştirilgen areketsiz noqta menbasını ve tek qaytqan destedeki masqanı qullana. Işıq bölüci ışıqnıñ bir qısmını keçire, başqasını qaytara. İdeal bölücili şema kanallarnıñ böyle ayrılmasını köstere. O, yönlerni añlata, belli ev sınav aletiniñ sızması degil. Stellafane-niñ kerçek Ronki aletinde aydınlatuv da, baquv da ızğaradan keçe; bizim sintetik resimler o alet içün kalibrlengen şablonlar degil.

Aydınlatuvnı qaytqan desteden ayırayıq

Küreviy küzgü yanında tam yol

R=2400 mm

Sınav aleti yanındaki büyütülgen bölge

12345
  1. Yandaki ışıq menbası
  2. İdeal ışıq bölüci
  3. Masqa: pıçaq ya da ızğara
  4. S₀: teñ degerli eksen menbası ve küreden qaytuv
  5. Közleyicige doğru devam

Öz ideal qurulışımız: D=150, R=2400 mm, menba S=(2350; −50), bölüci x+y=2350, teñ degerli S₀=(2400; 0), masqa K=2380 mm. Yuqarı resimniñ uzunlıq miqyası köndelenine nisbeten üç kere sıqılğan; aşağıda x/y miqyasları bir. Aşağıda küzgüge ketken yol kesilgen. İçi boş S₀ tögeregi ışıqnı qapatqan cisim degil. Bölünme ğayıpları, qalınlıq, bölüci aberratsiyaları ve difraktsiya esaplanmağan; işaretler şartlı. Bu, Stellafane aletiniñ sızması degil, ayrı ögretici shemadır.

Aydınlatuvnı qaytqan desteden ayırayıq

Taramaq · Zona geometriyasıİhtiyariy · keçip ketmek mümkün

Areketli ve areketsiz menba ne içün ayrı oquv bere

x ekseni küzgü töpesinden stendge doğru kete; töpe x=0, menba x=R-de. Bu, evelki boru resmindekinden başqa koordinat sistemidir. r radiusında paraboloid:

x(r) = ((r)^(2))/(2R).

Areketsiz menba R-de olğanda qaytqan nurnıñ tam eksen kesişüvi töpeden L mesafesindedir:

L_(fixed)(r) = R + ((r)^(2))/(R) + ((r)^(4))/(2(R)^(3)).

O, nurnıñ betnen doğru kesişüvi ve vektor qaytaruv qanunı ile teşkerildi. Menba ve pıçaq beraber köçip, er ince alqanıñ normalı eksenni kesken yerge kelse, uyğun mevqi başqa ola:

L_(moving)(r) = R + ((r)^(2))/(2R).

Bizim R=2400 mm içün L−R-niñ bu sintetik degerleri çıqa. Bular ideal ince alqalar, bizim kesken masqa pencereleri ya da mikrometr oquvları degil.

r, mmAreketsiz, mmAreketli, mm
150.0937520.046875
300.3750290.187500
450.8438980.421875
601.5004690.750000
752.3448941.171875

Menbası merkezde olğan küreviy küzgüde bu mevqilerniñ episi bir olur edi: L=R. Paraboloidde olar radiusnen deñişe. Kerçek zonal oquvlar ortaq başlangıç çıqarılğandan soñ qıyaslana; arabanıñ mutlaq sıfırını ideal dep saymaq kerek degil. Cedvel ve programmada bu eki qurulışnı qarıştırmaq kerekli tüzetüvde degerlik eki qat hata bere.

İnce alqanıñ normalı, onıñ eksen kesişüvi ve meridional kesitteki yerli egrilik radiusı ayrı geometrik añlamlardır. Ameliy sınav tasvirinde «zona radiusı» sözü arabanıñ ne ölçegenini belgilemek zaruretini yoq etmey.

Pıçaq tarafı ve ızğara mevqisi neticeniñ bir qısmıdır

Pıçaq qaytqan nurlarnı yavaş-yavaş qapata. Menbası merkezde olğan kürede, ortaq qaytuv noqtasında bütün közbebegi beraber qarara. Pıçaq küzgüge yaqın olsa nurlar daa kesişmedi; uzaq olsa taraflarını almaştırdı. Oñdan kirgen pıçaqta başlanğıç kölge şunıñ içün körüngen küzgüniñ ayrı taraflarında peyda ola. Pıçaq tarafı ve eksen mevqisi aytılmasa, resmi ters oqumaq qolay. Stellafane: kölge yönü.

Ronki ızğarası bir-birine yaqın çoqusı qır kibi işleye. Küreniñ egrilik merkezi yanında doğru parallel yollar körüne; qaytuv noqtasından uzaqlaşqanda sayısı arta. Paraboloid bu soñlu menba şartında başqa resim bere. Doğru yollar er vaqıt «doğru parabola» degeni degil, er egilme de avtomatik nuqsan degil. Stellafane: Ronki resimlerini oquv.

Sınav şartları yol ve kölgelerge tesir ete

Pıçaq oñdan kire

Küre · K=R−20 mm
Küre · K=R
Küre · K=R+20 mm

Izğara: devir 0,254 mm · 100 LPI

Küre · K=R−20 mm
Küre · K=R+20 mm
Paraboloid · K=R−20 mm
Paraboloid · K=R+20 mm

Areketsiz noqta menbası optik olaraq R-de; masqa tek qaytqan destede, yuqarıdaki kibi. Közbebegi koordinatları kamera koordinatları degil, u=y/(R−x), v=z/(R−x) yönleridir. İlk parıltı teñ, ağ161×161. Qara qapatılğan, beyaz keçken; külrenk sıfır teñ sönüvniñ şartlı ara alıdır, esaplanğan fotometriya degil. Izğarada açıq/qapalı enler teñ, köndelen köçme devirniñ dörtte biridir. Difraktsiya, interferentsiya, kerçek menba ölçüsi ve şamata yoq. Bular foto ya da ızğaradan eki kere keçken sınavnı qabul etüv şablonları degil.

Sınav şartları yol ve kölgelerge tesir ete

Bu sintetik paneller içün bet, R-deki menba, R±20 mm-deki masqa, onıñ deviri ve pıçaq yönü berilgen. Nurlar geometrik qayta; difraktsiya, interferentsiya, kerçek menba ölçüsi, şamata ve pürüz esaplanmağan. Kameranıñ fotosı degil, şartlı köşeli közbebegi kösterilgen. O, mehanizmni añlata, amma kerçek küzgüni qabul etüv şablonı degil.

Yollarnı qayırğan çet masqanıñ eki mevqisinde ve bütün resim içinde baqıla. Parabolik resimde yolnıñ yavaş qapanmasını yerli çet çöküvinen qarıştırmaq olmaz. Hususiyet ava aqıntılarınen beraber köçse, bu, areketsiz bet hatasından başqa şübe doğura; bir közlev daa sebepni isbatlamay.

Zonal sayılardan esaslı netice çıqarmaq kerek

Couder masqası belli alqa zonalarnı çift pencereler ile ayıra. Er biri içün uyğun qısımlarnıñ sönüvi bir olğan pıçaq mevqisi tapılıp, eksen oquvı yazıla. Esapqa diametr, zona sıñırları ya da tesirli radiusları, R, maqsat şekli ve menba qurulışı kire. Tekrarlar, qaytalanabilüvniñ qiymeti ve oquv mehanizmini teşkerüv kerek. Şkaladaki 0,01 mm raqamı özü 0,01 mm doğrulıqnı isbatlamay. Stellafane: paraboloidni ölçev.

Zonal qayta tiklev tegiz ve eksen etrafında simmetrik bet faraziyesini qullana. Beş oquv ince pürüzniñ, dar çet zonasınıñ ya da ölçelgen yönler arasında astigmatizmniñ yoqlığını isbatlay almay. Usulda küzgüni, meselâ, 0°, 45° ve 90° aylandırıp ayrı diametrler teşkerile. Cam tayavı ve ava yolu da neticege tesir ete bile; tekrar yerleştirmek bu sebeplerni ayırmağa yardım ete.

Bet hatası, dalğa cebesi hatası, P–V eñ büyük aralıq ve RMS orta kvadrat hatası ayrı adlandırılmalı. Tik tüşüv yanında qaytaruv bet yüksekligi hatasını dalğa cebesinde degerlik eki qat arttıra, amma bu P–V-ni RMS-ke çevirmey. Közbebegi, çıqarılğan egilme/fokussızlıq ve sınav hatası belgilenmese, «dalğanıñ bir payı» tam malümat degil. Madde, bet ve dalğa farqı parçalarnı yasav aqqındaki evelki yazıda añlatılğan.

Taramaq · Dalğa cebesi esabıİhtiyariy · keçip ketmek mümkün

Körüngen ışıq içün misal şartı, umumiy keyfiyet möhüri degil

Ögretici misal içün vazife qoyayıq: eksen yanında, λ=550 nm-de, aynı közbebeginiñ ideal suret zirve intensivliginiñ eñ az 80%-ini saqlamaq. Bu, Ştrel nisbeti S içün S≥0,8 maqsatıdır. Onı «bütün ışıqnıñ 80%-i qaldı» dep oqumaq olmaz; o, keniş meydanlı kameranıñ tek şartı da degil.

Teñ amplituda ve uyğun kiçik faza hataları içün şu yaqlaşuv qullanıla:

S ≈ exp⁡[ − (((2πσ_(W))/(λ)))^(2)].

σ_(W) — uyğun ayardan soñ dalğa cebesi hatasınıñ RMS-i, λ ile aynı birliklerde. Fazalarnıñ Gaussian taqsimatı içün eksponentsial bağ orta kompleks meydandan alına; amplituda teñsizligini qoşumça esapqa almaq kerek. MagAO-X ilk araştırması: A qoşumçası, formula 10 ve s. 26-daki izaat.

Bu yaqlaşuv saylanğan vazife içün şunı bere:

σ_(W)≲(550 nm)/(2π)√( − ln⁡0.8) ≈ 41.35 nm.

Şartlı bağımsız esabat 35 nm RMS ve tasdiqlanğan 5 nm yuqarı hata sıñırını berse, 40 nm-ni de teşkerer edik. 40 nm-ni aynı sıñırnen berse, 45 nm bu modelde kerekli paynı artıq teminlemez edi. Bu, belgisizliknen işlev misali, bizim küzgü ölçülerimiz ya da beş sintetik zonadan sertifikat degil.

Ştrel sayısında bütün sıñırlar yoq: qapatuv, saçılma, meydan ve atmosfera ayrı tasvir talap ete. Apertura ve suret keyfiyetini ne içün bir sayınen bildirmek olmağanı ayıruv ve signal aqqındaki yazıda añlatılğan.

Qaplama şekil teşkerilgenden soñ qoyula

Adiy avesker cam küzgüge ince alüminiy ekseriyetle mahsus vakuum qurulışında qoyula. Negiz maddesi, ölçüleri, bet alı ve kerekli qaplama uyğunlaştırıla. Metallav azırlanğan şekilni qaytalay; onı yanlış paraboloidni tüzetmek içün sipariş etmeyler. Soñ uyğun tutquç ve optikanı iş mevqisinde teşkerüv kerek. Stellafane: şekilni bitirüv ve soñki basamaqlar.

Başqa aletlerniñ yasav yolları da başqadır. Webb-niñ berilliy negizleri suvuqta ölçelip, soñki cilâlav ve altın qaplamadan evel tüzetildi. Bu, şekilni iş şartlarında ne içün teşkergenlerini köstere; böyle tehnologiya ev şartlarında camnıñ almaşması degil. NASA: Webb küzgülerini yasav.

XMM içün ESA taqımı tam ana mandrellerde alınğan nikel qabıqlarnı ve ince kopiyalarnı ayıruv/tutuv qıyınlıqlarını tasvir etti. Betni qayta yasav integratsiya vaqtındaki deformatsiyalarnı yoq etmedi. ESA-nıñ XMM üretüvi aqqındaki ilk menbası.

Avesker küzgüni qabul etüv de bütün zincirni qapamalı: tam cilâ, şekil, çet ve ayrı yönler, qaytalanabilüv, qaplamadan soñki al ve teleskopta tayav. Yıldız sınavı iş optikasında faydalı qoşumça teşkerüvdir; onda atmosfera, temperatura, fokus ve ayarnı küzgüniñ öz hususiyetlerinden ayırmaq kerek. Mında böyle fizikiy sınav yapılmadı.

Mümkün soñki adım — bir sınav içün protokol azırlamaq: menba areketlimi ya da areketsizmi; R ve masqa qayda; pıçaq qaysı taraftan kire; sıfır ne demek; qaysı zonalar ve tekrarlar kerek; saylanğan vazife içün ne qadar belgisizlik mümkün. Böyle protokol ustahane daa yoq olğanda bile «güzel parılday» ile teşkerilgen optik neticeni ayıra.