Pek parlaq Küneş içün nege mürekkep teleskop kerek?

Kündüz teleskopsız körüngen yıldıznı ögrenmek qolay olmalı kibi. Amma büyük Küneş teleskopında suvutılğan aynalar, issılıq diafragmaları, mürekkep filtrler ve polârizatsiya ölçegen aletler bar. Parlaq disk yanındaki zayıf tacnı ayırmaq bazı uzaq bulutsıdan da zor ola bile.

Küneş teleskopı bir vaqıtta kirişteki büyük ışıq quvetini idare etmeli ve zayıf feza, spektr ve polârizatsiya signallarını ayırmalı. Artıq ışıq optikanı qızdıra, saçılğan ışıq tacnı gizley, magnit meydanı ise spektr sızıqları ve polârizatsiyanıñ deñişmelerinden qayta tapıla. Kameranıñ ekspozitsiyasını qısqartmaq yetmey.

Bunı Daniel K. Inouye Solar Telescope, DKIST, klassik koronograf ve orbitadaki Küneş aletleri misalında baqarmız. Faydalı evelki bilgiler — signal ve ayırıcılıq ve aynalı teleskopnıñ işi. Matematik dallar körüne, amma ihtiyariydir. Bu, mühendislik añlatuvı; adiy filtrsiz optikanı Küneşke doğrultmağa ruhset degil. Belgeli qorçalav soñunda ayrıca baqıla. DKIST-niñ ilk umumiy tarifi, 2020.

Koronograf aletniñ öz ışığını basmaqqa ögrengende peyda oldı

Tam Küneş tutulmasında Ay parlaq fotosferanı qapata ve tac — Küneşniñ siyrek tış atmosferası — körüne. Tabiiy mania yardım ete, amma tutulmalar siyrek, qısqa ve tek belli yerlerden körüne. Baquvcılarğa alet içinde buna beñzegen qapatuv yapmaq kerek edi.

Küneş tasvirine tek ışıq keçirmez disk qoymaq yetmedi. Işıq artıq yüzeylerde, tozda ve bircınıslı olmağan camda saçıla, çetlerde difraktsiyağa oğray edi. Bernard Lyot 1939 senesindeki lektsiyasında evelki resimlerdeki parlaq alelerniñ nege sıqça tacqa degil, aletke ait olğanını añlattı. 1930 senesi Pic du Midi-de ilk koronografını sınadı ve tac spektriniñ fotosını aldı; 1931 senesi ise tutulmasız tacnıñ doğrudan tasvirini aldı. Spektr ve doğrudan tasvir ayrı neticelerdir; lektsiya tarihi icat tarihi degil. Lyot: ilk zorluqlar, optika ve1930–1931 neticeleri.

Soñki Küneş aletleri fotoğraf çekmeknen beraber kiçik yapılarda spektr sızıqlarını, tezliklerni ve magnit belgilerini ölçemege ögrendi. DKIST ilk Küneş ışığını dekabr 2019-da aldı;2020 tehnik tarifi onıñ optik ve termik qurulışını añlattı. Bütün yıldız pek parlaq körünse de, büyük apertura ince tafsilât ve zayıf polârizatsiya içün kerek. DKIST: tarih ve ilmiy talaplar, §1–2.

Kamera kadr yazmazdan evel ışıq aletni qızdıra

Büyük apertura daa çoq Küneş energiyası cıya. Ekspozitsiyanı qısqartmaq qaydnı toyunuvdan saqlay, amma aynalarğa ve qurulışlarğa devamlı kelgen quvetni yoq etmey. Işıqnıñ bir qısmı ileri qayta, başqası yutulıp issılıqqa çevirile. DKIST-niñ ilk tarifinde taqriben13 kW cıyılğan quvet, NSO-nıñ umumiy materiallarında ise yuvarlaqlap12 kW berile. Bu, bütün kilovattlarnı esas ayna yuta demek degil.

Qızuv yalnız buzuluv telükesi sebebinden mania degil. Sıcaq yüzey yanındaki avanıñ araretini deñiştire; aqımlar ve sınuv köstergiçiniñ birtekis olmağan yerleri peyda ola. Tasvir qızğan yol üstündeki manzara kibi titrey ve bulanıqlana. Yaman seeing-niñ bir qısmını teleskopnıñ özü doğura bile. O sebepten suvutuv keyfiyeti yalnız cihaznıñ izinli araretine degil, tasvir keyfiyetine de bağlıdır. DKIST: termik idare, §4.7.

Dal · Esaplavİhtiyariy · keçip ketmek mümkün

Yuvarlaq apertura ne qadar quvet cıya?

G — şavlelerge tik tegizlikke tüşken şavlelenme quvetiniñ meydan başına miqdarı, W/m²; D — açıq apertura çapı, metr olsun. Geometrik tahmin:

A = (π(D)^(2))/(4), P_(in) = GA.

Öz misalımız içün G=1000 W/m² saylayıq. Bu, berilgen añlatuv degeri, Haleakalā şartlarınıñ ölçevi degil. D=4 m bolsa A≈12.566 m² ve P≈12.57 kW. D=0.1 m bolsa taqriben 7.85W. Şartlar aynı qalğanda çapnı eki kere arttırmaq quvetni dört kere arttıra.

Faraziy qaytaruv koeffitsiyenti ρ=0.95 qoşayıq ve aynadan keçüvni esapqa almayıq. Çapı32 köşe daqiqası olğan birteñ Küneş diskinde merkeziy5 daqiqalıq meydan (5/32)² qısmını ala. Bu sadelestirilgen modelde:

P_(abs) = (1 − ρ)P_(in),; P_(focus) = ρP_(in),; P_(pass) = P_(focus)(((5)/(32)))^(2).

0.628 kW yutuv, fokusqa11.938 kW, saylanğan meydanda taqriben 291W, fokuslanğan tasvirniñ qalğan qısmından ise 11.647 kW çetleştirmek kerek olur. Bu, öz balansımız; DKIST-niñ ölçelgen issılıq haritası degil. ρ saylanğan; çetke qarañğılaşuv, atmosfera, qıya tüşüv ve soñki coyuvlar esapqa alınmağan. Aqiqiy tüyünlerniñ öz spektr koeffitsiyentleri ve suvutuv şartları bar.

Bu esap emniyetli filtrni belgilemey. O, spektr keçirgenligini, buzuluvnı, berk bağlanuvnı ya da közge izinli tesirni teşkermey. Bölüvden soñ kiçik san çıqması özünden-özü iç bir şeyni tasdıqlamay. NSO: beşdaqiqalıq issılıq meydanınıñ vazifesi.

Mihver tışındaki optika kirişni açıq qaldıra ve issılıq tüyünine yer bere

DKIST mihver tışındaki Gregorian sistemasını qullana. Esas aynası paraboloid segmentidir; içeri egri ellipsoid ekinci ayna kirgen ışıq demetiniñ yanında tura. Ekinci ayna ve onıñ örümçek tayavı merkeziy aperturanı qapatmay. Bu, olarnıñ difraktsiya izlerini azayta ve zayıf tacnı ögrenmege yardım ete, amma esas apertura çetiniñ difraktsiyasını yoq etmey.

Esas aynadan soñ ışıq ilk fokusta toplaşa. Mında suvutılğan issılıq diafragması, heat stop, tek kerekli kiçik meydannı keçire, qalğan Küneş tasvirinden kelgen quvetniñ çoqunı çetleştire. DKIST belgelerinde çapı 5 köşe daqiqası, bütün Küneş diski ise taqriben yarım derece. Alet adette bütün disk ve tacnı bir kadrda degil, bir bölgeni ögrene. Daa keñ körüniş içün tarav ya da mozaika kerek.

Soñ ekinci ayna Gregorian fokusını qura. Onda kalibrlev optikası, sınav nişanları, meydan stopları ve Küneş çetiniñ areketli qapatıcısı olğan GOS stantsiyası bar. Ekinci ayna ve bu fokus arasında başqa kerekli tegizlik — tac baquvları içün Lyot stoplı kiriş qaracığınıñ tasviri bar. Issılıq stopı, qapatıcı ve Lyot stopı bir halqanıñ üç adı degil. Küneş çeti yanındaki optik tegizlikler ve rejimler.

  1. M1 · ışıqnı cıya
  2. İlk fokus · issılıq stopı
  3. M2 · ekinci ayna
  4. Qaraçıq · Lyot stopı
  5. Gregorian fokusı · GOS
  6. Berüv → lab → AO
  7. FIDO · spektr dağıtımı
  8. İlmiy aletler

Öz misalımız · DKIST ölçevi degil

Kiriş aperturasında
12.566 kW
M1 yutqan · faraz
0.628 kW
İlk fokusqa yetişken
11.938 kW
5′ meydandan keçken
0.291 kW
Qalğan ışıq çetleştirilgen
11.647 kW
DKIST-te optik tegizlikler, issılıq ve ışıq dağıtımı. DKIST-niñ vazife sırası; ölçüli montaj sızması ya da şimdiki issılıq-stop prototipiniñ sızması degil. İlk fokus ve issılıq stopı, qaracıq ve Lyot stopı, Gregorian GOS fokusı ayrı tegizliklerdir. Quvet satırları öz ayrı misalımız: G=1000 W/m², D=4 m, ρ=0.95, birteñ 32′ disk üstünde merkeziy 5′ meydan. Bular DKIST ölçevleri ya da filtrniñ emniyet tahmini degil. Çetke qarañğılaşuv, atmosfera deñişmeleri ve soñki aynalardaki coyuvlar esapqa alınmağan. Menba ve sıñırlar.

Soñki aynalar ışıqnı coudé laboratoriyasına bere. Adaptiv optikanıñ tez şekil deñiştirici aynası atmosfera bozulmalarını tüzete; «ava pıçağı» kontrollü laboratoriya kirişinde ortalıqlarnı ayırmağa yardım ete. FIDO optikası demetniñ spektr parçalarını ilmiy aletlerge dağıta. Aynı Küneşni bir vaqıtta türlü usullarnen ögrenmek mümkün, amma belli açıq kombinatsiyalar qurulış ayarına bağlıdır. NSO: fotonlarnıñ yolu.

Tac içün doğru şekilnen beraber pek tegiz yüzey kerek

DKIST-niñ monolit esas aynası Zerodur cam-keramikasından yapılğan. Fizikiy çapı taqriben 4.24 m, qalınlığı 75 mm, açıq iş aperturası 4 m: çetini ayrı diafragma qapata. Az qalınlıq termik idarege yardım ete, amma ince azırlamanı tutuv ve cilâlavnı zorlaştıra.

Arizona Universiteti işlemler sırasını aşındıruv, gerilgen cilâlav aleti ile cilâlav ve passiv cilâlav dep tarif ete. İlk umumiy maqale sabit gidravlik tayav, infraqızıl ve körüngen deflektometriya, interferometriyanı da qoşa. Büyük şekilni, orta feza deñişmelerini ve mikropürüzlülikni ayrıca teşkermek kerek. Kiçik bir parçanıñ tegizligi bütün dört metrlik aynanıñ doğru şeklini isbatlamay. Yapıcınıñ imalat ve ölçelgen neticeler aqqındaki esabatı, ilk umumiy tarifte metrologiya, §4.1.

2020 tarifinde esas aynada qorçalanmağan alüminiy, başqa esas aynalarda ise qorçalanğan kümüş qaplaması bar. Bu, er reflektor içün bir tarif degil: iş spektrinde qaytaruv, az saçılma, uyğun yutuv ve polârizatsiyağa belli tesir kerek. Baqım ve yañıdan qaplama da iş ömrüniñ parçasıdır. Kirli ayna parlaq disk içün «yeterince parlaq» qala, amma yanında qabul etilmez fon bere bile. Qaplamalar ve olarnıñ kontrolü.

Çerçive ve aktiv mihverlik/yan tayavlar ağırlıqtan egilüvniñ deñişmesini telâfi ete. Tüzletüv sıra-sıra fokuslardaki dalğa cebhesi sensorları, ölçev ve interferometrik aletlernen teşkerile. Esas ayna şeklini yavaş tutuv ayrı adaptiv aynanen atmosferanıñ seeing-ni tez tüzetüv ile aynı degil. Bu farq aktiv ve adaptiv optika aqqındaki maqalede tafsilâtlı berilgen. Cıyuv ve tüzletüv, §4.8–5.

Suvutuv borusını sızmaq yetmey

Aynalar, demet stopları, tayavlar ve laboratoriyanıñ termik şartları başqadır. İnce esas ayna arqadan ava ile suvutıla; ayrı başka tüyünler sıvı ya da termoelektrik idarege saiptir. Maqsat — kontrollü araret ve öz optik yolını az bozuv; tek «ne qadar suvuq olsa, o qadar yahşı» degil.

DKIST-niñ neşir etilgen tecribesı parçalarını ayrıca sınamaq nege kerek olğanını köstere. 2020 umumiy tarifinde kerekli suvutıcı aqımına yetişmegen sıqı termik cihaz añlatıla; mümkün sebep içki kanallarnıñ kirlenmesi dep sayıldı. İlk ışıq vaqtında vaqtlı qaytarıcı qullanıldı, başqa qurulış ise daa kirsetile edi. Bu tarihiy al şimdiki montaj olaraq kösterilmemeli. Aqiqiy mesele ve qurulış deñişmesi, §4.2.

NSO-nıñ 28 sentâbr 2026 haberinde artıq iş tecribesı, termik şebeke yañartuvı, işançlılıq, avtomatlaştırma ve araret konturlarınıñ kontrolü añlatıla. Demek, suvutuvnıñ uyğunlığı yalnız sızmadaki şlangnen degil, aqım, termik cevap, sabitlik ve buzulğanda davranışnen tasdıqlana. NSO kritik suvutuv buzulsa demetni qorçalayaraq qapatuv ve observatoriyanı qapatuvnı da tarif ete. Bular professional sistemanıñ belgeli sınavları ve qorçalamasıdır; öz fizikiy sınavımız yoq. Termik şebeke aqqında tarihli yañartuv, NSO: termik qorçalama.

Körüş meydanı ve tar spektr aralığı ayrı şeylerni saylay

Meydan stopı Küneşte qayda baqqanımıznı saylay. Spektr filtri detektorğa qaysı dalğa uzunlıqları yetişkenini saylay. Belli bir sızıq yanındaki tar aralıqlı tasvir keñ kontinuumda az qala coyulğan yapılarnıñ kontrastını arttıra bile. Amma renk bir geometrik yükseklikteki şeffaf kesim degil: sızıq belli şartlar ve yükseklikler aralığında doğa, qanatları ve merkezi ayrı bilgi bere bile.

Fabry–Pérot filtrinde ışıq paralel qaytarıcı yüzeyler arasında çoq kere keçe. Bazı dalğa uzunlıqlarında qoşumlar bir-birini küçlendire, başqalarında zayıflata. Optik mesafeni deñiştirmek keçirgenlikni ayarlap spektr sızığını taramağa imkân bere. Amma rezonator bir qaç mertebeni de keçire; o sebepten ayrı mertebe saylav filtri kerek. Onıñ keñligini pek tar soñki aralıqnen qarıştırmaq olmaz. Bu esas, meselâ, tarihiy LASCO C1 koronografınıñ belgelerinde doğrudan añlatılğan. NRL: rezonator ve toqtatuv filtri.

DKIST-niñ VTF aleti tar aralıqlı eki ölçemli tasvirler ve spektropolârimetriya içün leyhalandı; aynı vaqıtta alınğan keñirek kanal kadrlarni uyğunlaştırmağa ve qayta qurmağa yardım ete. NSO onıñ ilk ışığını 24 aprel 2025 bildirdi ve soñki işke kirsetüvni ayrıca qayd etti. Bu, tarihli netice; er planlaştırılğan rejim artıq açıq demek degil. ViSP başqa yolnen bara: yarıq, difraktsiya toru ve üç spektr kanalı bir qaç sızıqnı ögrenmege, yarıqnen tarav ise harita qurmağa imkân bere. VTF: ilk ışıq, ViSP: optik mehanizm.

Disk Küneş tasvirini qapata, Lyot stopı ise qaracıq çetini

Klassik linzalı koronografta obyektiv Küneş tasvirini ışıq keçirmez qapatıcı disk üstünde qura. Esas fotosfera ışığı mında tutula. Amma apertura ve qapatıcı çetlerinde dalğa kibi davranğan ışıq tek qara çember sızılğanı içün yoq olmay.

Meydan linzası daa ileride kiriş qaracığınıñ tasvirini qura: bu tegizlikte Küneş yüzeyiniñ yañı resmi degil, obyektiv aperturası körüne. Onda qaracıq tasvirinden biraz kiçik Lyot stopı qoyula. O, difraktsiya dağılımınıñ parlaq çet yerlerini kese. Soñki optika detektorda tac tasvirini qura. Linzalı qurulışlarda parazit tekrarlanğan tasvirlerge qarşı qoşma maskeler de ola bile; bir stop yaman cilâ ya da toznı tüzetmez. Lyot: fokus ve qaracıq, NRL: klassik esas ve onıñ sınırları.

Koronografta fokus ve qaracıq ayrı vazifeler becereÖz paraksial linza sistemamız; DKIST, LASCO ya da cıyuv şartnamesi degil. A obyektivi: x=0/f=100 mm; B maskesi ve C meydan linzası: x=100/f=50; D Lyot stopı: x=200; E tasvir linzası: x=210/f=55; detektor x=320. Apertura/maske/Lyot radiusları: 1/0.52/0.8 mm. Boylama ölçek 2.1 px/mm, tik ölçek 110 px/mm: meyiller pek büyütülgen. Diskniñ merkeziy şavleleri B-de toqtay. α=0.007 rad korona noqtası B-den keçe; çet şavleler D-de toqtay, içkileri y=−0.7 mm-de toplaşa. Difraktsiya, aqiqiy keñ disk, spektr ve saçılma esaplanmay; geometrik toqtatuv sıfır fonnı isbatlamay.A · obyektivB · fokus maskesiD · qaracıqC · meydan linzasıE · tasvir linzasıDetektory = −0.7 mmx: 0 → 100 → 200 → 210 → 320 mmIşıq soldan sağğa
  • Disk · α=0
  • Korona noqtası · içki şavleler
  • Korona noqtası · çet şavleler
Koronografta fokus ve qaracıq ayrı vazifeler becere. Öz paraksial linza sistemamız; DKIST, LASCO ya da cıyuv şartnamesi degil. A obyektivi: x=0/f=100 mm; B maskesi ve C meydan linzası: x=100/f=50; D Lyot stopı: x=200; E tasvir linzası: x=210/f=55; detektor x=320. Apertura/maske/Lyot radiusları: 1/0.52/0.8 mm. Boylama ölçek 2.1 px/mm, tik ölçek 110 px/mm: meyiller pek büyütülgen. Diskniñ merkeziy şavleleri B-de toqtay. α=0.007 rad korona noqtası B-den keçe; çet şavleler D-de toqtay, içkileri y=−0.7 mm-de toplaşa. Difraktsiya, aqiqiy keñ disk, spektr ve saçılma esaplanmay; geometrik toqtatuv sıfır fonnı isbatlamay. Menba ve sıñırlar.

Bu, umumiy esas; DKIST ya da LASCO sızması degil. Meselâ, aynalı LASCO C1-de diskniñ parlaq ışığı mahsus aynadaki teşikten çıqarılıp alet tışına çetleştirile edi. DKIST-te qapatuv vazifesi Küneş çeti yanınıñ qaysı bölgesi baqılğanına bağlıdır. Maskeniñ optik vazifesi ve onıñ belli mehanik qurulışı ayrı añlatuv seviyeleridir.

Dal · Geometriyaİhtiyariy · keçip ketmek mümkün

Stop tam qaracıqta turğanını nasıl teşkermek mümkün?

Öz modelimiz içün ince linzalar ve kiçik köşeler alamız. Alet boyunca x koordinatası ve y yükseklegi mm-de; u — radianlardaki paraksial meyil. L mesafege keçüv ve f fokus mesafeli linza şöyle tesir ete:

y_(next) = y + Lu,; u_(after) = u_(before) − (y)/(f).

Berilgen elementlerimiz: obyektiv x=0, f=100; meydan linzası ve maske x=100, f=50; qaracıq stopı x=200; tasvir linzası x=210, f=55; detektor x=320. Kiriş aperturası, maske ve Lyot radiusları sıra ile 1, 0.52 ve 0.8 mm. Bular oqutuv sayıları; evde yapılacaq Küneş aletiniñ şartnamesi degil.

Kiriş yükseklegi y₀ ve yöneliş α içün ayrı matritsa esabı şunı bere:

y_(100) = 100α,; y_(200) = − y_(0),; y_(320) = − 100α.

Fokusta yükseklik aperturağa kiriş yerinden degil, menba yönelişinden bağlıdır. Qaracıq tegizliginde ise tersine: yönelişten bağımsız ters çevrilgen aperturanı köremiz. α=0 bolsa maske şavleni x=100-de toqtata. Şartlı tac noqtası α=0.007 içün şavle maskeden keçe, amma ±0.95 mm kiriş yüksekliklerini Lyot stopı kese; ±0.5 mm bolsa y=−0.7 mm umumiy tasvirge yetişe.

Böyle doğru tegizlik ve kesüv geometriyası teşkerile. Bu, difraktsiya alesiniñ ya da aqiqiy koronograf kontrastınıñ esabı degil. Olar içün dalğa modeli, spektr, keñ Küneş diski, yüzey alı ve ortalıq kerek. Sızmanıñ tik ölçeği boylamasına köre büyütülgen; ekrandaki meyiller aqiqiy köşeler kibi ölçelmemeli.

Zayıf tac içün yalnız ekspozitsiya degil, fon da müim

Lyot añlatıcı bir ölçek berdi: Küneş çetinden taqriben eki köşe daqiqası uzaqta tac diskniñ orta parlaqlığından taqriben bir million kere zayıf edi. Bu, şartlarğa bağlı misal; er dalğa uzunlığı ve mesafe içün deñişmez sabit degil. Saçılğan disk ışığınıñ kiçik qısmı bile faydalı tac signalından üstün ola bile.

Tacnı ve parazit ışıqnı aynı çarpıcınen zayıflatsaq ya da ekspozitsiyanı qısqartsaq, olarnıñ nisbeti yahşılaşmaz. Temiz ve tegiz optika, doğru yerleşken stoplar, çetler ve qaytmalarnıñ kontrolü, uyğun atmosfera ve qalğan fonnı kalibrlev kerek. Tar aralıq belli emissiya sızığı içün yardım ete bile, amma er kirli tasvirni ilmiy neticege çevirmey. Parazit ışıq menbaları ve atmosfera sınırları.

Dal · Kontrastİhtiyariy · keçip ketmek mümkün

Ne vaqıt milliondan bir de artıq ola bile?

Saylanğan spektr kanalı ve feza elementi içün B disk parlaqlığınıñ uyğun ölçeği, C tac parlaqlığınıñ bu ölçekke nisbeti, ε ise optika buraya parazit ışıq olaraq keçirgen qısım olsun. O vaqıtta:

S_(cor) = CB, S_(stray) = εB.

Şartlı C=10⁻⁶ ve ε=10⁻⁵ içün fon tactan on kere büyük. Hatta ε=10⁻⁶ de teñeştrilir qoşum bere. Faydalı talap — ε-ni kerekli C-ge köre bilmek ve kontrol etmek, fonnı çıqaruvnıñ belgisizligini tahmin etmek. O sebepten «maske pek az ışıq keçire» demek daa yeterli kontrast demek degil.

Bu, teñeştrüv modeli, DKIST-niñ pasport hususiyeti degil. Değerler aynı aralıqqa, yerge ve normallaştıruvğa ait olmalı; vattlardaki umumiy quvetni yerli yüzey parlaqlığınen doğrudan teñeştrmek olmaz.

Magnit meydanı spektr ve polârizatsiyadan qayta tapıla

Magnitke sezgir spektr sızıqlarında Zeeman tesiri komponentlerniñ yerini ve polârizatsiyasını deñiştire. Başqa şartlarda Hanle tesiri — meydannıñ saçılğan şavlelenme polârizatsiyasına tesiri — müimdir. Bu mehanizmler magnit meydanını ögrenmege imkân bere, amma kamera meydannıñ özüni doğrudan fotoğraflamay.

Evel alet ışıq alını ölçe. Stokes I umumiy intensivlikni, Q ve U saylanğan mihverlerge köre sızıqiy polârizatsiyanı, V ise çember polârizatsiyasını tarif ete. Soñ sızıq doğuv modeli spektr profillerini meydan yönelişi ve küçü, araret, areket ve başka plazma şartları ile bağlay. Kalibrlevsiz bir parlaqlıq farqı magnit haritası degil. Saçılma magnit meydanı olmadan da sızıqiy polârizatsiya doğura bile. ViSP: diagnostika fizikası ve sınırları, §2.

Kirgen ışıqnıñ alı: I=10000 · Q=1000 · U=500

Sızıqiy analizatornıñ dört ideal vaziyetiÖz misalımızda I=10000, Q=1000, U=500 bir şartlı intensivlik birimindedir. Çemberdeki sızıq analizatornıñ keçirici mihveri; köşesi yatıqtan saat yönüne qarşı ölçele. Bular dört ayrı ideal oquv, ViSP-niñ dört aqiqiy kanalı degil. Sütun yükseklegi ölçelgen intensivlikke nisbetlidir. Şuvultı, sahne deñişmeleri ve kalibrlev hataları yoq. Tek I/Q/U qayta tapıla; bu model V-ni de, magnit meydanını da belgilemey.θ = 0°5500θ = 45°5250θ = 90°4500θ = 135°4750

Mihver köşesi θ → Ölçelgen intensivlik. I=10000 · Q=1000 · U=500 · p=11.18%.

Sızıqiy analizatornıñ dört ideal vaziyeti. Öz misalımızda I=10000, Q=1000, U=500 bir şartlı intensivlik birimindedir. Çemberdeki sızıq analizatornıñ keçirici mihveri; köşesi yatıqtan saat yönüne qarşı ölçele. Bular dört ayrı ideal oquv, ViSP-niñ dört aqiqiy kanalı degil. Sütun yükseklegi ölçelgen intensivlikke nisbetlidir. Şuvultı, sahne deñişmeleri ve kalibrlev hataları yoq. Tek I/Q/U qayta tapıla; bu model V-ni de, magnit meydanını da belgilemey. Menba ve sıñırlar.

ViSP-te modulâtor polârizatsiya alını deñiştire, çift demet ise bir-birine tik eki alnı bir vaqıtta qayd etmege imkân bere. Modulâtornıñ belli alları sırası I, Q, U ve V-ni qayta tapmaq içün malümat bere. Birvaqıtlılıq sahne ya da seeing deñişmelerini aqiqiy polârizatsiyanen qarıştırmamaqqa yardım ete. Dört çevrilgen sade analizatorlı sızmamız bütün aletni kopyalamay, tek sızıqiy qısmını añlata. NSO: modulâtsiya ve eki demet.

Dal · Ölçevİhtiyariy · keçip ketmek mümkün

Analizatornıñ dört oquvı I, Q ve U bere

Saylanğan yönelişke köre mihveri θ köşeli ideal sızıqiy polârizator içün ölçelgen intensivlik:

I_(θ) = (1)/(2)(I + Qcos⁡2θ + Usin⁡2θ).

Öz I=10000, Q=1000, U=500 degerlerimizni bir şartlı intensivlik biriminde alayıq. θ=0°,45°,90°,135° bolsa 5500,5250,4500,4750 çıqa. Bu oquvlardan:

I = I_(0) + I_(90),; Q = I_(0) − I_(90), U = I_(45) − I_(135),; p_(lin) = (√((Q)^(2) + (U)^(2)))/(I),; χ = (1)/(2)atan2⁡(U,Q).

Sızıqiy qısım taqriben 11.18%, yöneliş χ≈13.28°, mihverler ise 180° soñ aynı. Q=U=0 bolsa sızıqiy yöneliş belgilenmegen. Mında şuvultı, kanallarnıñ türlü koeffitsiyentleri, kalibrlev hataları ya da oquvlar arasında sahne deñişmesi yoq. Sade sızıqiy analizator V-ni belgilemey; tolu al içün qoşma polârizatsiya optikası kerek.

Formula ışıqnı tarif ete, Küneş magnit meydanınıñ küçüni doğrudan degil. Ayrı teşkerüv oquvlarnı polârizatsiyasız ışıq ve polârizatsiyalı qısım içün Malus qanunınıñ qarışması ile teñeştire. NASA: Stokes tarifleri ve ideal analizator, §2.3–2.4, 1–3 ve 11 deñlemeleri.

Aynalar da polârizatsiyanı deñiştire: olarnı kalibrlemek kerek

Qıya qaytaruv ışıqnıñ elektrik meydanı komponentlerine türlü tesir ete. Teleskop çevrilgende ayna gruppalarınıñ yönelmesi deñişe; qaplamalar, dihroik bölüciler, modulâtor ve detektor öz tesirlerini qoşa. Q, U ya da V-niñ bir qısmı başqa ölçelgen kanalğa keçe bile. Kalibrlevsiz alet Küneş üstüne öz «magnit yapısını» sızar.

O sebepten DKIST içün qaplamalar ve optik elementlerniñ polârizatsiya hususiyetleri ölçeldi, dalğa uzunlığına ve vaziyetke bağlılığı teşkerildi, bütün yolnıñ modeli quruldı. GOS kalibrlev tüyünleri belli allarnı kirişke bere. İşlev qaranlıq signalnı, cevap farqlarını, spektr geometriyasını ve eki demetni qoşuvnı da tüzete. Aynanıñ doğru şeklini teşkerüv bu polârizatsiya teşkerüviniñ yerini tutmay. DKIST: sistema kalibrlevi, §6, ViSP: aqiqiy teşkerüv malümatlarını işlev, §6.

Tek bu zıncırdan soñ spektrler fizikiy modeller ile teñeştrile ve belgisizlik tahmin etile. Daa çoq sızıq ve uyuşqan ölçevler birqaçmanalılıqnı azayta, amma er meydan qayta quruvını birden-bir ve hatasız yapmay. Meydan haritası ölçev ve modelden çıqqan neticedir; adiy fotoğrafnıñ renkli sinonimi degil.

Koronograf, UV tasviri ve rentgen teleskopı Küneşni türlü köre

Orbitada Yer atmosferasınıñ seeing-i ve atmosfera yutuvınıñ büyük qısmı yoq, amma aletniñ öz saçılması, termik rejimi, kalibrlev ve sıñırları qala. Orbita bütün Küneş kameralarını birdey aletke çevirmey.

SDO/HMI617.3 nm yanındaki körüngen demir sızığını ögrenip intensivlikni, Doppler tezliklerini ve magnit haritalarını qayta tapa. SDO/AIA-da aşırı ultrafiolet kanalları bar: meselâ 171 Å — bu 17.1 nm, körüngen yeşil ya da sarı ışıq degil. Böyle ilmiy tasvirniñ renki köstermek içün saylana. Kanallar atmosferanıñ bir «renkli qatına» degil, türlü ion ve araretlerge sezgirdir. NASA: SDO diagnostika kanalları.

Hinode/XRT sıcaq tacnıñ yımşaq rentgen şavlelerini yalap keçüv aynalı optika ile cıya. Bu, adiy körüngen qaytaruvdan ayrı mehanizm; evelki añlatuv — rentgen teleskopları. SOHO/LASCO C2 ve C3 ise parlaq diskni suniy qapatıp tış tac yapılarını körüngen ışıqta köstere. Bu kadrlardaki aq çember gizlengen Küneşniñ yerini belgiley; merkeziy qara yer boş uzaynıñ fotoğrafı degil. NASA: Hinode XRT, NASA: LASCO tasvirlerini oquv.

Bu usullar bir-birini tamamlay. Yüzey yanındaki magnit deñişmeleri, plazma qızuvı ve tac maddesiniñ atıluvı uzay avası içün müim Küneş faallığınıñ türlü basamaqlarını tarif ete. Bir tesirli kadr Yerge tesirni avtomatik ögünden aytmay: vaqt sıraları, geometriya ve başqa ölçevler kerek.

Baquv içün tolu belgeli qorçalama sisteması kerek

DKIST-niñ professional issılıq tüyüni, qapatıcı disk, tar aralıqlı rezonator ve köz içün Küneş filtri ayrı vazifeler becere. Fokustaki qara disk, rastkele qaranlıq cam ya da ayrı etalon kerekli Küneş qorçalamasınıñ yerini tutalmaz. Tutulma közlüklerini kiyip filtrsiz teleskop ya da dürbinden baqmaq olmaz: optika ışıqnı közlükten evel toplay.

Tış Küneş filtrli adiy optika içün AAS kerekli filtrni kiriş aperturasınıñ ögüne qoymaq, sağlam bağlamaq ve tapıcını ayrıca qapatmaq, çıqarmaq ya da kerekli filtrnen qorçalamaqnı talap ete. Tek okülârğa burulğan telükeli «Küneş filtri» onıñ yerini tutmay: oña artıq toplanğan ışıq kele. Bular uyğun sistema içün qaideler; içki qorçalaması olğan mahsus zavod Küneş teleskopını özbaşına deñiştirmege ruhset degil. AAS-nıñ optika içün şimdiki talimatı.

  1. Küneş ışığı
  2. Daimiy kiriş filtrleri
  3. Obyektiv → diagonal → okülâr
  4. Baquvcı

Ayrıca: işaretçi kölgesi → tapıcı nişanı

Bütün zavod qorçalaması ve bu modelniñ qılavuzı; tutulma közlükleri kiriş filtriniñ yerini tutmay.

Işıq cıyıcı optikadan evelki leyhalanğan qorçalama. 08-2023 qılavuzına köre zavod Celestron EclipSmart Travel Solar Scope 50, model 22060, sistemasınıñ vazife sırası. Daimiy cam Küneş filtrleri obyektiv yanında, ışıq toplanuvından evel tura. Küneş tapıcısı tış işaretçiniñ kölgesini nişanda oquy; bu, filtrsiz baquv borusı ya da esas teleskopnen Küneş tasvirini proyeksiyalav degil. Oqlar vazifeni köstere, tam şavle ya da montaj ölçülerini degil. Qorçalama tolu, deñiştirilmegen, belgeli sistema olaraq qullanıla; sızma evde yapılğan filtrni tasdıqlamay. Menba ve sıñırlar.

Tamamlanğan qurulış misalı — 2023 zavod qılavuzında tarif etilgen Celestron EclipSmart Travel Solar Scope 50, model 22060. Onda obyektiv yanında daimiy cam Küneş filtrleri ve nişandaki kölgeni qullanğan Küneş tapıcısı bar. Bu, Küneşni aramaq içün içinden baqılğan kiçik filtrsiz boru degil. Qılavuz bütün sistemanıñ izinli qullanılışını ve nezaretni belgiley; bu añlatuv satın aluv tavsiyesi ya da öz fizikiy sınavımıznıñ delili degil.

Emniyetli soñki adım — tam özüñizniñ Küneş aletiñizniñ şimdiki qılavuzını ve onıñ esas qorçalamasına talaplarnı oqumaq. Buzulğan ya da şübeli elementler Küneşke baqıp sınalmay. Kerekli sistema yoq bolsa, Küneş yapılarını açıq ilmiy malümatlardan ögrenmek mümkün. Kâğıttaki optik esap mahsulnıñ uyğunlığı ve doğru qullanuvnıñ yerini tutmay. Misal belgeleri: Solar Warning, Solar Finderscope ve daimiy filtrler tarifi.

Parlaqlıq imkân bere, doğru saylav ise ölçev bere

Başlanğıç zorluq endi añlaşıldı. Büyük teleskop kerekli fotonlarnen beraber büyük quvet cıya; termik idare aletni ve tasvir keyfiyetini saqlay. Saçılğan ışıq kontrolü ve doğru tegizliklerdeki stoplar zayıf tacnı aça. Spektr ve polârizatsiya analizi adiy fotoğrafta olmağan bilgi bere.

Küneş — yaqın kosmik yıldız; onda plazma ve magnit meydanı fizikasını tafsilâtlı teşkermek mümkün. Yaqınlıq ölçevni sade yapmay, tek daa anıq sualler bermege imkân bere. Quvetni yutuvdan, meydannı spektr aralığından, fokusnı qaracıqtan, ışıq ölçevini qayta tapılğan meydandan ayırsaq, Küneş malümatını daa diqqatlı oquy biliriz.