Şirkette 20 kişi gündüz ve gece çalışa. Gündüz çatında beş gönülli iş yolı vaqtını bildire. Bu cevaplar bütün 20 kişini tasvir etemi? Seçme — belgili baş kümeniñ bir qısmı. Büyük sayı ve güzel grafik seçim usulını tüzetmey. Paylar ve koordinata oqları kerek.
Evvel kimni ögrenemiz?
Baş küme — belgili künde bütün 20 işçi. Seçme — cevapları alınğan kişiler. Seçim içün qullanılğan tizme seçme esasını teşkil ete: onda tek gündüz işçileri olsa, gece işçileri baştan çıqarılğan.
Gönülli cevapta öz-özüni seçüv bar: mevzuğa ziyade meraq etkenler cevaplaya bilir. Aynı eksik çatta daa çoq cevap toplamaq bu qıyışlıqnı yoq etmey. Tolı tizmenden sade tesadüfiy seçim belgili büyüklikteki er gruppağa teñ şans bere; er konkret seçme baş kümege mükemmel beñzeycek demek degil. Cevap bermegenlerni de qayd etmek kerek. OpenStax
Malümat, sıqlıq, pay
Bular ögretüv içün uydurılğan malümat, daqqağa yuvarlaqlanğan beş cevap: 10, 10, 11, 11, 11. Vaqıt — miqdar belgisi; gündüz/gece — kategoriya. Birimler ve yuvarlaqlav aynı olmalı; eksik cevap avtomatik sıfır degil.
| Vaqıt, daqqa | Cevap sayısı | Pay |
|---|---|---|
| 10 | 2 | 2/5=0.4 |
| 11 | 3 | 3/5=0.6 |
| Cemi | 5 | 1 |
Sıqlıq nᵢ közetiş sayısı, nisbiy sıqlıq fᵢ ise n cevap arasındaki payıdır:
f_(i) = (n_(i))/(n), (∑)_(i)n_(i) = n, (∑)_(i)f_(i) = 1.
Demek, bu beş kişiniñ 60%-ı 11 daqqa bildirdi. Seçimni esaslamadan 60%-nı bütün işçilerge köçürmeymiz.
Aynı sayılar, başqa tesir
Sıfırdan: doğru nisbetler
n=5; 2+3=5
Kesilgen: yañıltıcı qıyas
n=5; 2+3=5
Eki panelde de sıqlıqlar 2 ve 3, farq bir cevap. Sıfırdan başlağan miqyasta yükseklikler nisbeti 3/2=1.5. 1.5-te kessek, körüngen yükseklikler 0.5 ve 1.5, nisbet 3 olur; tesir büyütile. Uzunlıqları qıyaslanğan sütunlarda sıfır esas nisbetlerni saqlay; kesilüv açıq kösterilmeli.
Sütun diagramması kategoriyalarnı yaki ayrı qıymetlerni qıyaslay; gistogramma sayılı közetişlerni aralıqlarğa toplay. Gistogramma enleri farqlı olsa, yükseklik sıqlıq/en olmalı: sıqlıq meydan ile berile. Çiziq vaqıt tertibine, daire diagramması bir bütünniñ paylarına yaraşa. Rastgele kategoriyalarnı vaqıt yoluday qoşmañız. Grafik türlüleri, gistogramma sıqlıq tığızlığı, NIST.
Neticeden evvel baş kümeni, seçimni, eksik malümatnı, birimni, paydanı ve miqyasnı teşkeriñiz. İş nevbeti ile yol vaqtı bağlı olsa da, bu nevbet farqnı doğurdı demek degil: ev yeri yaki transport da farqlı ola bilir.