Qısqa boruda qalıñ cam ve uzun effektiv fokus ola bile
Kiçik teleskopnı sıcaq odadan suvuq azbarğa çıqardılar. Onı taşımaq qolay, lâkin seyyareniñ ince tafsilâtı şimdilik bulanıq. İrı olmaması cam, çerçive ve içteki avanıñ araretleri uyğunlaşqanını köstermey. Bir vaqıtta qısqa boru uzun effektiv fokus mesafesi bere bile: bu başqa, optik hususiyettir.
Maksutov teleskopındaki menisk — aberratsiyalarnı tüzeltmek içün küzgüler ile uyğunlaştırılğan, eki ziyade egri yüzli linzadır. Er yüz ışıqnı sezilirli sındırsa da, umumiy optik küç az ola bile. Qalıñlıq, material, egrilikler ve mesafeler beraber çalışa. Bu sistema sadece «qalıñ pencereli SCT» degil. Celestron: optik quruluşlarnıñ farqları.
Schmidt sistemalarında ög plâstinanıñ zayıf asferikasını yandan körmek qıyın. Meniskniñ yüzleri açıq egri ve hatalarnı teñeştirme usulı başqadır. Belli bir Gregory–Maksutovnı izlep, başqa çeşitlerden ayırarmız ve keskinlikniñ issılıq alına da bağlı olğanını añlatırmız. Müellif bu maqale içün teleskop yasamadı ve fizikiy sınamadı.
Meniskli sistemalarnıñ tarihı bir zemaneviy Maktan keniş
1940-larnıñ başında bir qaç optik konstruktor küre küzgüni menisk korrektsiyası ile birleştirme yolunı qıdırdı. Şimdiki addan tek başına mutlaq bir kişilik birincilik çıqarmaq olmaz. Mayıs 1944-te ingliz tilli Journal of the Optical Society of America D. D. Maksutovnıñ New Catadioptric Meniscus Systems işini neşir etti. Neşir ve tarih jurnal metamalümatı ile tasdıqlanğan; bu, irişilmegen tam metinni oquğanımıznı añlatmay. JOSA, 34(5), 270–284.
Stellafaneniñ öz teşkilât tarihında Albert Bouwers, Karl Penning ve Dennis Gabor da baqıla. Amator inkişafı içün soñraki vaqia müim: John Gregory 5 düymli f/20 aletini 1956 Stellafane toplaşuvında kösterdi; mart 1957 Sky & Telescope sayısında ise 6 düymli f/15 ve f/23 sistemalarnıñ sanlı retseptlerini neşir etti. Bert Willard: Stellafane menisk klubınıñ tarihı.
Gregory çeşitinde meniskniñ arqa yüzündeki qaytarıcı leke ekinci küzgü ola bile. Bu ayrı tüyümni sadeleştire, amma ekinci küzgüniñ radiusını o yüzniñ radiusına bağlay. Başqa quruluşlar ayrı ekinci küzgü qullanıp, optimizatsiya içün qoşma parametrler ala. Maksutov–Newton ise Newton reflektorı kibi ışıqnı yanğa çıqara. Bir aile adı bütün bu tafsilâtnı belgilemey.
Eki küçlü tesir zayıf yekün ve kerekli korrektsiya bere bile
Menisk egri cam qabığına beñzey: bir yüzi çuqur, birisi qabarıq. Onıñ tesirini añlamaq içün tış siluetine baqmaq yetmey. Işıq yönü, eki radius, sındıruv köstericisi ve yüz tepeleri arasındaki qalıñlıq müimdir.
Ava → cam keçişinde nur yönüni deñiştire. Soñ material içinde sıfır olmağan mesafe keçip, ekinci yüzniñ başqa noqtasına kele. Cam → ava keçişi yönni yañıdan deñiştire. Eki tesir umumiy küçte bir-birini büyük ölçüde teñeştire bile, amma küzgülerge kerekli zonalı dalğa cephesi deñişmesi qala. «Zayıf linza» er yüz az çalışa demek degil.
Meniskniñ eki egri yüzi ve soñlu qalıñlığı bar
- Menisk ve optik yüzler
- Mihver tayavı
- Enine yer deñişmesini sıñırlav
- Tutuv alqası
- Çerçive gövdesi
| SCT korrektoru | Saylanğan Mak meniski | |
|---|---|---|
| Yüzler | Zayıf asferika | Bu retseptte eki küre |
| Merkez qalıñlığı | Belli retseptke bağlı | Bu retseptte 30 mm |
| Bu qıyaslamadaki ekinci | Plâstinada ayrı tüyüm | Arqa kürede qaytarıcı leke |
Sanlı misal içün COMSOL belgelerindeki açıq retseptni alamız; belge Smith, Ceragioli ve Berryniñ Telescopes, Eyepieces, and Astrographs kitabına sıltay. Kiriş aperturası 200 mm, menisk materialı N-BK7, merkez qalıñlığı 30 mm. Bu belli belgeli esaptır; bütün Maklarnıñ pasportı ya bizim fizikiy cıyuvımız degil. COMSOL: Gregory–Maksutov retsepti.
Dal · Qalıñ meniskİhtiyariy · keçip ketmek mümkün
Terenrek: ince linza formulası neni coyta
x mihverini ilk ışıqnıñ yayılma yönünde saylayıq. Birinci tepe x=0, ekincisi x=t=30 mm. Bu şartta R₁=−268,6151 mm, R₂=−286,1193 mm. Minus egrilik merkeziniñ mihverge köre yerini köstere, «menfiy qalıñlıq» degil. Yeşil e hattı içün λ=546,1 nm, SCHOTT cedveli n=1,51872 bere. SCHOTT: N-BK7.
Avadaki qalıñ linzanıñ paraksial küçi:
Φ = (n − 1)((1)/(R_(1)) − (1)/(R_(2)) + ((n − 1)t)/(nR_(1)R_(2))), f = (1)/(Φ).
Radiuslar ve t millimetrde, demek Φ birligi mm⁻¹. Qalıñlıq ile Φ≈−0,000048984 mm⁻¹, f≈−20 415 mm çıqa. t-li azanı atsaq, Φ≈−0,00011814 mm⁻¹, f≈−8465 mm olur. Küç hatası eki qatından ziyade. Eki büyük tesirniñ kiçik farqı bir azanı çıqaruvğa ayrıca asastır.
Bu birinci tertip formulasıdır: umumiy küçni añlata, bütün aberratsiyalarnı esaplamay. Aşağıdaki nur şekli kerçek küre kesişmelerini, qalıñlıqnı ve eki ardışıq sındıruvnı qullana. Mihverden 100 mm uzaqlıqta ög yüz x≈−19,308 mm, arqa yüz x≈11,956 mm: yerli qalıñlıq yaklaşık 31,264 mm. Merkezdeki 30 mm er yerdeki qalıñlıq degil.
Bu Gregoryde ışıq eki qaytuvdan evel camdan keçe
Işıq meniskten kirip baş küzgüge bara, meniskniñ arqa yüzündeki ekinci lekege qayta, soñ baş küzgüniñ deliginden kamera ya okülârğa doğru qaytarıla. Lekeden qaytuv ava tarafında ola: bu retseptte faydalı demet ekinci küzgüden soñ bütün camnı taqrar keçmey. Borudaki yönlerni sayıp cam keçişlerini tahmin etmek yerine kerçek yolnı izlemek kerek.
Eki sındıruv, baş küzgü ve qaytarıcı leke
Retsept −1111,6100 mm radiuslı baş küzgüni x=483,0476 mm noqtasına qoya. Ekinci leke meniskniñ arqa küresini tekrarlay, diametri 48,2704 mm. Modelde ayrı ög qapatuv diametri 70 mm, baş küzgü deligi 60 mm. Demek leke diametrini tam merkez ekranlaması yerine qoymaq olmaz. Belgeli yüzler ve aperturalar.
Nominal effektiv fokus mesafesi yaklaşık 3000 mm, meniskten baş küzgüge ise yarım metrden az. Belgilengen suret tüzlemi baş küzgü tepesinden daa 200 mm arqadadır. Öz birinci tertip esabımız F≈2999,97 mm bere. Effektiv fokus suret masştabını añlata; körüngen yol parçalarınıñ cemisi ya qutu uzunlığı degil.
Dal · Model teşkerüviİhtiyariy · keçip ketmek mümkün
Terenrek: eki resimni qıyaslamadan başqa nur yolunı nasıl teşkermek mümkün
Er keçişte köşeleri yerli normalden sayıp Snell qanunını qullanamız:
n_(1)sini = n_(2)sinr.
Vektor teşkerüvi n·yönniñ teğme bileşenini saqlay; ayrı teşkerüv yön uzunlığınıñ 1 olğanını baqa. Nur eki yüzden terske, ortalıqlar sırası deñiştirilip geçirilse, ilk doğruğa qaytmalı. Küzgüde ise normal bileşen işareti deñişe, teğme bileşen saqlana.
50 mm yükseklikte başlatılğan yeşil mihver nurınıñ yükseklikleri birinci yüz, ekinci yüz, baş ve ekinci küzgüde ardı-sıra yaklaşık 50; 51,9297; 53,0802; 10,9156 mm. Belgilengen suret tüzleminde qalıntı yaklaşık +0,00627 mm. Bu öz geometrik esabımızdır; yıldız PSF diametri ya aletniñ ölçelgen keyfiyeti degil.
Başqa kontrol — birinci tertip matritsası. Başında ve soñunda ava içün determinantı 1, mihverge yaqın tam nurlarnıñ türevleri onıñ koeffitsiyentlerini tekrarlay. Formal merkez nurı koordinatalarnı belgiley bile; amma kerçekte qapalı ve faydalı ışıq dep çizilmey.
Mihverde tüzeltüv bütün meydanda birdey keyfiyet demek degil
Meniskniñ umumiy küçi — meseleniñ yalnız bir qısmı. Egrilik ve mesafeler küzgü sistemasınıñ küre aberratsiyasını ve başqa hatalarnı da teñeştirmek içün saylana.
Dal · Kontrol şartlarıİhtiyariy · keçip ketmek mümkün
Terenrek: defokusnı qalıntı aberratsiyadan ayırmaq
Şartlı teşkerüv bunı köstere: esapta menisk köstericisini n=1 yapıp, eki qaytarıcı yüzni matematik olaraq saqlasaq, fokus da, qalıntı hatalar da deñişe. Eski tüzlemdeki bulanıqlıqnı bütünüyle küre aberratsiyası demek olmaz: bir qısmı adi defokustır.
Öz teşkerüvimizde bu diagnostik alını ayrı öz paraksial tüzlemine fokusladıq. Kiriş yüksekligi 95 mm içün qalıntı yaklaşık −0,972 mm; kerçek n ile öz paraksial tüzleminde ise −0,0472 mm. Demek farq yalnız fokusnıñ köçmesinde degil. n=1 sındıruvnıñ rolüni matematik teşkere; bu, lekesi nasıl tutulacağı belli olmağan camsız fizikiy teleskop teklifi degil.
Retsept x=683,0476 mm suret tüzlemini qullana, yeşil paraksial fokus ise x≈684,6761 mm. Olar bir degil: bütün apertura içün eñ uyğun tüzlem sonsuz ince mihver demetiniñ fokusı ile mecburiy bir olmalı degil. Soñraki qıyaslamada belgeli tüzlem saqlandı.
Qalıntı meydan ve dalğa uzunlığı ile deñişe
Meydan 0°
Meydan 0.125°
Meydan 0.25°
Leke şekli sıñırlı sualge cevap bere: saylanğan geometrik nurlar belli tüzlemge qayda kele? Başqa dalğa uzunlıqları camda başqa türlü sına, meydan kenarındaki demetler yüzlerni başqa türlü keçe. Kiçik merkez lekesi büyük sensornıñ köşelerinde birdey korrektsiyanı isbatlamay. Bu grafiklerde tüsler ayrı merkezleştirilmey, aralarındaki yer deñişmesi saqlana.
Bizim şekillerde difraktsiya, atmosfer seeingi ve imalat hataları yoq. Kerçek yıldız yalnız geometrik kesişmeler cemisi degil. COMSOL belgeleri de belli şartlarda üç dalğa uzunlığı ve meydan içün izlerni ve lekelerni ayrı köstere. COMSOL: esap şartları ve sıñırlar.
Leke, ayrı ekinci küzgü ve yan fokus ayrı quruluşlar bere
Saylanğan Gregory çeşitinde leke ve meniskniñ arqa yüzi aynı küredir. Bu ayrı parçalar sayısını azaltıp, bu ekinci yüzniñ bağımsız ayarlanmasını çıqara. Amma aynı meniskni saqlap, ekinci egrilikni serbest saylamaq artıq olmaz. Bu konstruktsiya sıñırı, mükemmel optikanıñ avtomatik kefaleti degil.
Ayrı ekinci küzgü radius ve mesafeni bağımsız saylamağa imkân bere. Onıñ bedeli — tutuv tüyümi, doğrultuv ve qararlılıq talapları. Ekinci küzgü meniskke, bütün aperturanı kesken çubuqlarsız bağlansa da, ölçüsi ve blenda ışıqnı qapata bile. «Örümçek yoq» ve «merkez ekranlaması yoq» ayrı iddialardır.
Ayrı ekinci tüzülmeler aletni deñiştire
Gregory–Maksutov
- Menisk
- Baş küzgü
- Arqa yüzdeki leke
- Baş küzgü deligi → arqa fokus
Ayrı ekinci küzgüli Mak–Cassegrain
- Menisk
- Baş küzgü
- Ayrı qabarıq ekinci
- Baş küzgü deligi → arqa fokus
Mak–Newtonian
- Menisk
- Baş küzgü
- Tüz diagonal ekinci
- Yan fokus
Maksutov–Newtonnıñ çıqışı başqadır: korrektsiya ve baş küzgüden soñ tüz diagonal ekinci ışıqnı yan fokuslaştırıcığa yönelte. Onda yuqarıda tarif etilgen büyütici ekinci ve arqa fokus qullanılmay. Explore Scientificniñ kerçek Comet Hunter aletinde apertura 152 mm, fokus 731 mm, nisbet f/4,8. Bu menisk ailesiniñ keniş meydan vazifesine misaldir, taqrar bir f/15 Gregory degil. İmalâtçınıñ öz parametrleri.
Bizim 200 mm misalimizniñ sanlı radiuslarını oña köçürmek olmaz. Qalıntı aberratsiyalar belli retseptke, meydanğa, sensorğa ve diafragma yerine bağlı. Umumiy Mak adı birdey fokus ya kenarlarda umumiy keyfiyet belgilemey.
Küre yüzler işniñ bir qısmını qolaylaştıra, amma deqiqlikni lâğv etmey
Zayıf asferik Schmidt plâstinasına nisbeten menisk küre yüzler ile çalışmağa imkân bere. Belgeli retseptte eki yüz ve küzgüler küredir. Bu bütün zemaneviy çeşitlerde asferizatsiya yoq demek degil. Ayrı küreni yasamaq oñay; eki doğru radius, qalıñlıq, merkezleşme ve bütün sistema keyfiyetini almaq başqa vazifedir.
Azırlama kerekli materialdan, yeterli qalıñlıq, birtegislik ve işlev payı ile olmalı. Cilâlav ve işlev vaqtında er küre, tepeler mesafesi ve qarşılıqlı merkezleşme kontrol etile. Şeffaf linza ışıqnı acminden keçire; parlaq yüz iç birtegizlikni teşkermey. Optik imalatnıñ umumiy adımları materiallar maqalesinde açıldı; mında olarnıñ beraber uyğunlığı ayrıca müim.
Qaplamalarnıñ da rolleri ayrı. İşçi şeffaf yerlerde istenmegen qaytuv azaytıla; lekede qaytarıcı yüz, küzgüde ise öz qaytarıcı qaplaması qurula. Meselâ, Celestron öz XLT ailesi içün metal/dielektrik küzgü qatlarını ve ayrı qaytuvnı azaltıcı qatlarını tarif ete. Belli aile terkibi bütün meniskler içün umumiy qaplama retsepti degil. Celestron: qaplamalarnıñ vazifesi.
Çerçive borunıñ yönü ve arareti deñişkende camnı artıq deformatsiyasız tutmalı. Belli tayav yüzleri, enine yer deñişmesini sıñırlav, mihver boyu tutuv ve imalâtçı belgilegen boşluqlar kerek. Bu tutuv alqasını mümkin olğanı qadar qatı sıqmaq demek degil: kerilüv optik yüzni deñiştire bile. Belgeler olmadan küç, aralıq parça ve ayarlav sırasını uydurmaymız.
Qaplama ve montajdan soñ bütün cıyılmanı teşkereler. Qaytarıcı leke ayarlanğan küzgü kibi ayrı tutqıç istemey, amma menisk, baş küzgü, fokuslaştırıcı ve sensor yaman uyğunlaşa bile. «Bu çeşit doğrultuv istemey» cümlesi kerçek aletniñ uyğunlığını teşkerüvniñ yerini tutmay.
Optik doğrultuv ve issılıq alı keskin suretniñ ayrı şartlarıdır
Qalıñ cam issılıq saqlay. Onı ava ve çerçive ile alışa, etraf yüzlerine nurlata, içinde ise araret gradientleri ola bile. Borudaki sıcaq ya suvuq avanıñ sındıruv köstericisi birtegiz olmayıp, ava areket ete bile. Şunıñ içün doğru yasalğan yüzler tışarı çıqqan anda qararlı dalğa cephesini kefaletlemey.
Issılıq avanı, optikanı ve tayavlarnı deñiştire
- Birtegiz olmağan ve areketli ava
- Cam arareti ve gradientleri
- Tayav deñişmeleri ve mesafeler
- Ava ve etraf yüzleri ile alışuv
Bir qaç bulanıqlıq yolu bar: areketli ava; optika ve tayav şekilleriniñ deñişmesi; cam köstericisiniñ araretke bağlılığı; bütün quruluş geometrisinden fokusnıñ köçmesi. Issılıq aqımı qoşma optik nur degil. Qapalı gövde bazı tış tesirlerden qorçalay, amma birden denklik yaratmay.
Celestron öz Makınıñ büyük ve ağır meniski aynı aperturalı SCT korrektorından yavaş suvuyğanını bildire. Bu faydalı konstruktsiya qıyaslaması, er alet içün saniyeölçer degil. Müddet başlanğıç araret farqına, ölçülerge, materiallarğa, çerçive temasına, ava alışuvına ve etraf nurlanuvına bağlı. Şunıñ içün mında «er Mak içün 30 daqqa» yoq. İmalâtçınıñ issılıq aqqında tenbii.
SCHOTT N-BK7niñ issılıq hususiyetlerini ve araret malümatını neşir ete, amma bular bütün borunıñ issılıq alışuvını belgilemey. Yüz ve tayavlarda sıñır şartları olmadan azırlıq vaqtını esaplamaymız. Şebnem olmaması, cam merkeziniñ arareti ve bütün optik yolnıñ qararlılığı da ayrı közletüvlerdir. SCHOTT: material malümatı ve araret koeffitsiyentleri.
Suret vaqıt ile deñişse, issılıq alını mehanik doğrultuvdan ayrı teşkeriñiz. Taşılğan sıcaq cam ve suvuq açıq kök bir «ava arareti» sayısına sıñmay. Şebnem qorçalanması ve qızdırğıçlar belli sistemanıñ belgelerini istey; artıq ya birtegiz olmağan qızdıruv bütün meselelerniñ umumiy çarası degil.
Vazifeni saylañız ve sebeplerni ayrı teşkeriñiz
Uzun fokuslı Mak–Cassegrain Ay, seyyare, çift yıldız ya kiçik obyektler içün büyük suret masştabını kiçik gövdede yerleştirmege oñay. Amma tafsilât apertura, atmosfera, optika ve yöneltüvge de bağlı. f/15 yazısı özünden qoşma ayırma qabiliyeti yaratmay; uzun fokus da bütün fotografiya çeşitlerini yasaqlamay.
Büyük tumanlıq, keniş yıldız alanı ya tez baquv içün başqa masştab ve çeşitler, meselâ Mak–Newton, uyğun ola bile. Saylanğan aletniñ meydanını, sensorını, iş mesafesini, ekranlamasını ve montirovkasını teşkermek kerek. Leke diametri ya güzel merkez sureti bütün sistemanı tarif etmey.
Ayrı baqıñız: yüz ve material retseptke uyamı; tüyümler doğru qoyulğan mı; fokuslaştırma yönüni deñiştirgende fokus tekrarlanamı; vaqıt ile qararlılıq barmı; merkez ve kenarlarda ne ola. Yerli issılıq aqımı, seeing, merkezden çetleşme, sensor qıyışlığı ve aberratsiya ayrı ya qısmen beñzer belgiler bere bile. Şartları belli olmağan bir fokus tışı yıldız fotosı bütün sebepni isbatlamay.
Meniskli çözüm küre yüzlerni, qalıñlıqnı ve küzgülerni uyğunlaştırmağa tayanır. Leke ya ayrı ekinci, arqa ya yan fokus ve issılıq rejimi belli aletni belgiley. Bu bağlar teşkerilgende kiçik boru faydalı teleskop ola; kiçik ölçüsi qısqa fokus ya birden araret denkligini isbatlamay.